Додека на меѓународно ниво милиони работници од технолошката индустрија се соочуваат со отпуштања, македонскиот ИТ пазар доживува својствени предизвици што го рефлектираат овој глобален тренд. Сепак, информатичките технологии останува најатрактивна област за академското образование во земјата.

На водечките образовни институции ФИНКИ и ФЕИТ се обезбедени 1.600 слободни места за прва година во првиот уписен рок, што традиционално се пополнува целосно. Ваквиот константен интерес илустрира постојаната привлечност на технолошкото образование кај младите, несекојдневно и покрај економските несигурности во секторот.

Трансформацијата на македонскиот информатички сектор е драматична.

„Кога јас се вработив како програмер, парите кои ги заработував не ми беа доволни ниту за да си ја платам киријата. Тогаш платите на програмерите беа мизерни и на некои им доцнеа и по неколку месеци. На пазарот имаше многу малку компании кои нудеа вработување. Но, развојот на технологиите, целосно ја промени ИТ индустријата", објаснува програмерот Андон Ц., кој почнал да работи во 2004 година.

Вели дека радикалната промена се огледа во технолошката диференцијација.

„Сега секој проект е со различна технологија, за разлика од порано кога немаше диференцијација меѓу програмерите. Ние ќе научевме една технологија и теравме со тоа, но потоа се надградувавме", додава тој.

Коронавирусот неочекувано стана двигател на раст за ИТ секторот. За разлика од другите професии, работата на програмерите се премести дома без прекин на активностите. Оваа ситуација го позиционираше ИТ секторот како сигурна инвестициска опција за глобалните инвеститори. Платите започнаа да растат по 2006 година, но најзначителниот скок се случи токму за време на пандемијата.

Сепак, експертите од областа велат дека побарувачката за ИТ и инженерски кадар нема да исчезне, напоменувајќи дека она низ што поминува ИТ индустријата во моментов не би го класифицирале како нејзин пад, туку адаптација и стабилизација, бидејќи после пандемијата се претера со многу работи кои значајно влијаеја на продуктивноста во самите компании.

Парадоксот е што македонската ИТ индустрија бележи раст од 10% по приходи и 3% раст по број на вработени според податоците од 2024 година, упркос глобалните турбуленции.

Иако има повеќе компании, оне тешко формираат квалитетни тимови поради засиченоста на пазарот. Големата конкуренција ја промени динамиката каде ИТ компаниите сега бараат квалитет наместо квантитет, без да држат десетици вработени „на резерва".

Некои анализи покажуваат дека на македонскиот пазар веќе има недостиг на квалификувани кадри особено за вештачка интелигенција, компјутерска безбедност и зелени технологии.

Искуството покажува дека иако студентите имаат солидна теоретска основа, компаниите често мораат да инвестираат во дополнителна обука за прилагодување на новите кадри на реални проекти.

Еден од најсериозните предизвици е миграцијата на квалитетни кадри во странство.

Вештачката интелигенција создава нови предизвици за традиционалното програмирање. Конкуренцијата станува сè понелојална поради употребата на ВИ. Гранките кои се занимаваат со дизајн брзо би можеле да бидат заменети од вештачката интелигенција.

И покрај глобалните отпуштања во технолошките гиганти, оптимизмот за стабилизација го зголемува интересот за студирање во оваа област кај младите во Северна Македонија. ФИНКИ и ФЕИТ се меѓу осумте факултети на УКИМ со најмногу слободни места во првиот уписен рок во август.