За антиевропското расположение и став за тоа дали Македонија треба да го гази патот кон ЕУ или не, голем придонес има неинформираноста и паушалниот став што се пласира пред селските кооперации, во автобус, при чекање ред на бербер и за други услови и обично тој гласи: „не треба, зашто ЕУ ќе се распадне“ и „ако беше добра Унијата, Британија немаше да излезе од таа заедница“!
Сепак „брегзитот“ останува најјакиот адут во тие ставови. Никој не знае да каже или да објасни зошто Велика Британија излезе од Евроската унија.
Анализите покажуваат дека Велика Британија излезе од Европската Унија (Брегзит) поради комбинација од политички, економски, социјални и идентитетски фактори. Најважните причини се:
1. Контрола врз имиграцијата
Еден од најсилните аргументи на кампањата „Leave“ беше дека земјата треба да ја врати контролата врз своите граници. Бидејќи слободното движење на луѓе е основен принцип на ЕУ, Британија не можеше да го ограничи доаѓањето на работници од ЕУ држави.
2. Суверенитет (самостојно носење закони)
Многу гласачи сметаа дека Брисел има преголемо влијание врз британските закони. Лозинката „Take back control“ мислеше токму на тоа: Парламентот во Лондон да носи финални одлуки, а не европските институции.
3. Економски причини
Иако дел од економистите предупредуваа дека излегувањето ќе биде штетно, поддржувачите на Брегзит тврдеа дека:
- Британија премногу плаќа во буџетот на ЕУ,
- може сама да склучува трговски договори,
- ќе има поголема економска флексибилност.
4. Евроскептицизам и медиумските приказни
Британските медиуми со децении промовираа критики кон ЕУ, често претставувајќи ја Унијата како бирократска и далечна. Ова создаде силен општествен евроскептицизам.
5. Политички пресметки внатре во Британија
Премиерот Дејвид Камерон распиша референдум во 2016 година за да го смири евроскептичното крило во сопствената Конзервативна партија, и да ги сопре растечките евроскептични партии како UKIP.
Референдумот не заврши како што очекуваше — 51.9% гласаа за напуштање.
6. Идентитет на Британците
Кај дел од гласачите постоеше чувство дека Британија е различна од континентална Европа — по својата историја, право, економија и глобална улога. Ова чувство на посебност имаше голема симболичка тежина. Дел од населението се чувствуваше помалку „европско“ и повеќе „британско“, што влијаеше врз изборот да се излезе.
Кратко резиме на причините за Брегзит
На прво место е напливот на станци, бегалци од азиските и африканските земји.
- Британците сакаа поголема контрола врз границите и на доведувањето работници од земјите на ЕУ.
- Дел од гласачите веруваа дека Брисел донесува премногу правила и дека Лондон треба сам да одлучува.
- Долгогодишни критики во британските медиуми ја претставуваа ЕУ како бирократска и нефлексибилна.
Како Брегзит влијаеше врз економијата
Ако се гледа низ призмата на екномијата, изгледа никој не очекуваше дека напуштањето на Велика Британија на Еворпската унија толку ќе ја погоди британската економија, затоа што Британија е навистина една од најголемите економии во светот, а Британците велат дека е и многу автохтона во производството, односно дека во Британија се произведува „од игла, до локомотива“. Но, Британија доживеа намален економски раст и помала продуктивност.
Според едно ново истражување, до 2025 година бруто-домашниот производ (GDP) на Британија е за 6–8 % помал отколку што би бил ако Британија останеше во ЕУ. Истото истражување покажува дека продуктивноста и вработеноста се за 3–4 % пониски отколку во сценариото без Брегзит
Бизнис-инвестициите (најчесто во фирми, индустрија, инфраструктура) се проценети дека се 12–18 % пониски отколку што би биле без Брегзит.
Повеќе аналитичари и институции ја нагласуваат загубата на „отвореноста за трговија и инвестиции“ како главен долгогодишен проблем: помал FDI (странскии инвестиции), помал интерес на странски компании, и помало иновирање.
Намалена трговија — особено со ЕУ
Од 2021 година (по официјалниот излез и завршување на транзицискиот период) трговијата помеѓу Британија и ЕУ значително е падната.
Одредени категории стоки (производство, автомобилска индустрија, земјоделство и слично) се погодени особено силно — новите тарифи, царински процедури и дополнителни бирократски бариери.
Пазар на трудот и пристап до работна сила
По заминувањето од ЕУ — значително опаѓа пристапот на работници од Европа. За некои индустрии (градба, угостителство, логистика...) тоа предизвика тешкотии: недостиг на работна сила и отежнато менаџирање.
Намалената конкуренција и помал влез на работници — според одредени анализи — ја намалиле продуктивноста на некои секторски и на целата економија.
Намалена конкурентност, особено на малите и средните компании.
Заради новите бариери (царини, документи, регулативи), многу мали и средни фирми, кои претходно извезувале во ЕУ, престанаа со трговија со ЕУ по Брегзит. Тоа значи помало иновирање, помал раст и помал развој на економската динамика — особено надвор од големите мултинационални компании.
Некои се прашуваат - зошто тој економски удар не се почуваствуа веднаш, туку се одразува постепено.
Затоа што, вредноста на ударот се акумулира со години: според анализата, во 2017–18 година ефектите не биле толку видливи, ама со тек на време — како што растеле трговските бариери, како што фирмите се прилагодувале — економската разлика кон сценариото без Брегзит станува се’ повидлива.
Сепак, инвестициите — кои првично застанаа — во 2025 година покажуваат знаци на опоравување. Според официјални податоци, фиксната капитална формација („gross fixed capital formation“) и бизнис-инвестиции стигнаа на рекордни нивоа првиот квартал 2025.
Но, и покрај тоа, трговијата и исходот од нејзините трендови остануваат под нивото што Британија би го имала ако останеше во ЕУ.
Што значи ова за обичниот човек — практични последици?
Потенцијално — пониски плати и помал раст на реалните приходи, поради помала продуктивност и побавно економско напредување.
Поголема неизвесност за мали и средни компании, што значи посложено утврдување на работни места, стабилност, пристап до ресурсите.
Намален избор на евтини увозни стоки (поради трговски бариери и дополнителни трошоци), што може да влијае на цените и инфлацијата.
Зависност од нови пазари надвор од ЕУ — што за некои сектори може да донесе можности, но и ризици: нови трговски договори, непознати регулативи, конкуренција.
Колку „изгуби“ просечниот граѓанин поради Bрегзит?
Економски модели (ниво на продуктивност, инфлација, трговија, плати) покажуваат дека британските домаќинства во просек имаат помал приход за околу 2.5–3% отколку што би имале ако Британија останеше во ЕУ.
Тоа значи околу £2,000 до £2,300 помал реален годишен стандард по просечно семејство.
Причини:
- поскапи увозни стоки (поради царини и бирократија),
- понизок економски раст,
- пониска продуктивност на фирмите.
Цени на храната: позисоки за 6–8%
Британија ја напушти царинската унија, па сега има дополнителни царини и контроли на храна.
Цените на храна пораснаа за 6% до 8%.
Тоа за едно семејство со 2 возрасни + 1 дете значи околу £250–£350 повеќе трошок годишно само за храна.
Плати: растат побавно
Поради намалена продуктивност, плати се 3–4% пониски од нивото што би го имале како членка на ЕУ.
Тоа значи дека ако некој денес зема £2,000 месечно, без Брагзит можел да заработува околу £2,060–£2,080.
Изгледа малку, но на годишно ниво + инфлација, ефектот е голем.
Даноци и јавни услуги
Поради пониските приходи на државата (економијата расте побавно), има:
- помал фискален простор за здравство, инфраструктура, образовни инвестиции, потреба за повисоки даноци или поголема штедење од владата.
Ова индиректно го чувствуваат граѓаните преку подолги листи на чекање во NHS, повисоки локални даноци, поскапи услуги.
Има уште да се набројува, но ако некому му значат овие бројки во дилемата: „дали ЕУ или изолација“, на неговиот резон останува дали ќе го смени својот евроскептичен став.
На крај на краиштата, Британија, иако има извесен економски пад, ќе повториме дека таа е производител на големи индустриски брендови во тешката инсустрија, во авионската, во бродската, во текстилната, во воената, па ако сакате и во фудбласката, во шоубизнисот и сите тие извозно високо котираат. Британија, иако поради гордоста на сите овие аргументи, излезе од европското друштво, се’ повеќе расте расположението за враќање во ЕУ.
Што се однесува до нашиот евроскептицизам, наспроти нашите можности и сила во секоја економска смисла, треба да се прашаме – дали треба уште да се инаетиме дека сме некава империја и дека светот се врти околу нас. Напротив, никој не не ни спомнува, се повеќе европските политичари не го изговараат името на нашата земја во своите говори за напредокот на земјите-кандидати од Западниот Балкан.
