Во последните години, пушењето цигари меѓу младите во Македонија стана алармантен проблем. Истражувањата покажуваат дека скоро 40% од малолетниците ги користат цигарите, и тоа почнуваат да ги пробуваат веќе на 13-годишна возраст. 

Поради недостатокот на регулирана продажба на електронски цигари и слабиот надзор, младите лесно доаѓаат до овие производи. Ситуацијата дополнително се влошува со маркетиншките кампањи кои ја создаваат илузијата дека електронските цигари се безопасни и не создаваат зависност. 

Проблемот е уште потежок бидејќи законите кои ја регулираат продажбата на тутунски производи се недоволно изведени и не предвидуваат јасни одредби за електронските цигари.

„Аналитика тинк тенк“ откри дека пушењето започнува во младите години, а често се случува и на 13 години. Тамара Мијовиќ-Спасова, претставник од оваа организација, истакнува дека главниот фактор е достапноста и релативно ниската цена на цигарите. Според неа, „во училиштата не постои континуирана едукација која ќе ги предупреди младите за опасностите од пушењето, што овозможува индустријата за тутун да се прошири без пречки“.

Младите се дополнително манипулирани од маркетингот кој се насочува кон нив, особено кога станува збор за електронски цигари. Овие производи често се рекламираат како здравствено „безбедни“ алтернативи на класичните цигари, а со тоа привлекуваат нови корисници. Мијовиќ-Спасова додава дека: „Интензивната кампања создава погрешна перцепција кај младите дека тие не создаваат зависност, што го зголемува нивниот интерес за користење“.

Додека на терен не се преземаат доволно контроли, младите, особено оние под 18 години, сѐ почесто ги купуваат цигарите и електронските цигари без никакви санкции од страна на инспекциите. Законот за заштита од пушење, кој предвидува забрана за продажба на цигари на малолетници, не ги вклучува овие нови производи како што се електронските цигари и уредите за загревање тутун, а тоа ги прави овие производи сѐ поприсутни во секојдневниот живот.

„Кај овие нови производи нема јасно дефинирана забрана за продажба на малолетници. Тоа што не се препознаваат како тутунски производи е причина што денес можеме да ги видиме електронските цигари се користат навсякаде“, додава Мијовиќ-Спасова.

Единствено што може да ја спречи оваа ситуација е одговорноста на семејствата и наставниците, истакнува Тања. Кога родителите се пушачи, нивните деца имаат 70% поголеми шанси да започнат со пушење. За пример, Снежана, мајка на 17-годишен син, споделува дека нејзиниот син почнал да пуши цигари, но се решил да се откаже по само три недели. „Тој ми призна дека почнал да пуши затоа што сите во неговото друштво пушат. Среќна сум што се откажа сам, затоа што неговиот стил на живот не се совпаѓа со пушењето“, раскажува Снежана.

Не само родителите, туку и воспитателите треба да бидат поактивни во спречување на пушењето кај младите. Ивона, 33-годишна жена од Скопје, споделува како гледала на мајка си која постојано пушела цигари и како тоа не ја поколебало да започне со пушењето. „Пораснав и сфатив дека не сум зависник од цигарите, а и дека тоа само ми штети. Се решив да престанам и благодарна сум што тоа го направив на време.“

Од друга страна, на Институтот за јавно здравје (ИЈЗ) се јавуваат родители кои бараат совет за тоа како да им помогнат на своите деца да се ослободат од зависноста од цигари. Марија Андоновска, директорка на ИЈЗ, потврдува дека околу 300 граѓани побарале помош преку телефонската линија на ИЈЗ за одвикнување од пушењето. „Резултатите покажуваат дека 14 од овие лица целосно се ослободиле од зависноста, што е во согласност со светските стандарди“, додава Андоновска.

И покрај тоа што на глобално ниво пушењето е голем здравствен проблем, според податоците на СЗО, повеќе од 45% од македонската популација користи цигари. Проблемот не е само здравствен, туку и социо-економски, бидејќи здравствениот систем се оптеретува со трошоци поврзани со болести кои ги предизвикува пушењето. Врз основа на овие податоци, Министерството за здравство најави измени во законите, како и нова стратегија за борба против пушењето, со јасни правила и строги казни за прекршителите.

Меѓутоа, иако се преземаат мерки, како што се регулирањето на продажбата на цигари и електронски цигари, проблемот сѐ уште е далеку од решен. Електронските цигари, кои стануваат сѐ популарни, не се доволно регулирани, а законите кои се однесуваат на нив се нејасни.

 „Забраната за вкусови во електронските цигари и други слични производи ќе биде сериозен чекор напред во заштитата на младите“, вели Светската здравствена организација (СЗО), која ги повикува земјите да ја следат примерот на Белгија, Данска и Литванија, кои веќе ги забрануваат овие производи.