На 18 ноември 2025 година, претставниците на Данското претседателство на Советот на Европска унија и Европскиот парламент постигнаа политички договор за создавање на платформата "ЕУ Базен на таленти", историска иницијатива која ќе ја трансформира средината на регрутирање на работници во блокот. Оваа онлајн платформа претставува прв обид на ЕУ да систематски поврзува работодавачи во земјите членки со квалификувани работници од земји што не се членки на Унијата, во обид да ја разреши растечката криза на недостиг на работна сила.

Платформата ќе функционира според едноставен, но иновативен принцип: обезбедува заеднички простор каде што работники од трети земји можат да креираат детални профили со информации за нивните вештини, квалификации, работно искуство, јазични способности и преферирани земји за вработување. Истовремено, компаниите основани во ЕУ со слободни работни места можат да пребаруваат и да ги контактираат потенцијалните кандидати. Процесот е потполно бесплатен за двете страни.

Учеството на земјите членки во платформата е доброволно, што значи дека ни една земја не е обврзана да учествува, но се очекува најголемиот дел од нив да се вклучат како дел од широка стратегија за справување со демографските предизвици. Специјално внимание е посветено на заштита од експлоатација: платформата нуди целосна транспарентност во однос на работодавачите и нивното досегашно почитување на релевантното законодавство на ЕУ. Работодавачите мораат да бидат законито установени во релевантна земја членка и да задовлат строги услови за фер регрутирање, адекватни работни услови, недискриминација и заштита од трговија со луѓе.

Една од клучните детали која многу беше дискутирана во преговорите е што регистрацијата или селекцијата преку платформата не гарантира доделување на дозволи за работа и престој. Остануваат предмет на националните имиграциски процедури на секоја земја членка, вклучително и безбедносните проверки. Меѓутоа, земјите членки ќе имаат опција да ги забрзаат имиграциските процедури за кандидати избрани преку платформата, што може значително да ја намали времетраењето од пребарување за работа до вистински почеток на работа.​

Зошто на ЕУ и е нужна оваа платформа?

Позадинската причина за создавање на ЕУ Базен на таленти е исто толку критична колку и самата платформа. Европа се соочува со криза на демографски природи. Блокот теоретски ќе изгуби приблизно еден милион работници годишно до 2050 година, при што работната популација ќе се сужи од 265 милиони во 2022 на 236 милиони во 2050. Истовремено, континентот се соочува со хронична криза на недостиг на вештини во различни сектори: здравство, информатика, кариерата, изградба и земјоделство.

Европските компании веќе доживуваат силен недостиг на квалификувана работна сила, специјално во сектори кои се критични за экономскиот раст и конкурентност на глобален пазар. Просечниот возраст на Европа расте, а нема доволно млади луѓе да го напуштат работното место на постарите работници. Ова создава совршена бура која може да ја блокира европската економија ако не се направат брзи и структурни приспособувања.

Платформата, според Европскиот парламент и Советот, е дел од поширока стратегија позната како Пактот за миграција и азил, која е менаџерска рамка за регулирање на миграциските текови. Целта е да се создаде правно и регулирано патување за миграција, наместо да се доволи анархична ситуација на иневидентни работници и експлоатација.

Сектори

Платформата ќе се фокусира на недостаток на занимања утврдени на ЕУ ниво, со можности за национални и регионални прилагодувања. Ова значи дека нема да се отворат сите работни места, туку само оние каде што има докажана потреба и каде што локалната работна сила не може да задоволи потреба.​

Работните места ќе вклучуваат позиции за висока вештина (инженери, IT експерти, здравствени работници) но исто така и позиции за помала вештина, кои се подеднакво критични за европската економија (земјоделски работници, работници персонал во хотелиерството). Оваа инклузивност беше исход на преговорите каде што Европскиот парламент успеа да го проширери опсегот на позиции, што ги ставува правите од низше образоване на работници во подеднаква позиција со висок образовани специјалисти.​

Гарантирање на фер третман и борба против експлоатација

Регулаторната рамка содржи строги мерки против експлоатација. Работодавачите мораат да предостават напредни информации за своите пози ции: назнаката, контактниот детал, описот на работата, месторабната позиција, почетниот плаќалник или распис на операциите на компанијата. Криминалците и компаниите со историја на нарушување на трудното право или миграциските закони ќе бидат суспендирани или отстранети од платформата.

За млади работници, платформата обезбедува целосна информатика за нивните права и условите на работа во ЕУ пред да аплицираат. Ова е критично особено за млади луѓе од земји во развој кои можеби имаат недостаток на информирано разбирање за стандардите на работа во развиените земји, или кои можеби бивають подложни на зловотреба од страна на непостено действување работодавачи.europarl.europa​

Импликащи за младите од третите земји и ризиците од "одлив на мозаци"

За младите луѓе од земји во развој или кандидатски земји, ЕУ Базен на таленти претставува нова врата за напуштање на нивните домови во потрага по подобрите економските услови. Платформата директно ги поврзува квалификувани млади луѓе со работодавачи во Европа кои нудат високи плати, социјални бенефиции и безбедност што не е достапна во нивните домовини.

Ова е особено проблематично за млади луѓе од Западен Балкан и други регионални центри во развој. Како што е документирано во анкетите, 76,2% од млади луѓе во Македонија го изјавуваат главниот интерес за работа и живеење во ЕУ, надминувајќи го интересот за образованието и европските програми. За млади луѓе кои живеат во земји со висока незаработици, инфлација и ограничени можности, можноста да добијат официјално признана работа во напредна европска економија е исто толку невериво од присуствување.

Меѓутоа, можноста за млади луѓе може да има далекусежни последици за самите земји од кои доаѓаат. Феноменот познат како "одлив на мозаци" – исходот на високообразовани и квалификувани луѓе – веќе е позната проблема во Европа, но ЕУ Базен на таленти може да го заострува ова значително.​

За разлика од поголемите нации како што се Индија или Кина каде што „одливот на мозаци" може да се компензира со домашна производство на вештини, помалите земји попут Македонија имаат многу ограничена способност да замenant загуба на вештина.

Во Македонија, младите луѓе веќе масовно ја напуштаат земјата; повеќе од две третини од млади луѓе (67,7%) изјавуваат дека имаат намера да се селат надвор од земјата. Со ЕУ Базен на таленти, оваа брајка може да расте драматично. Наместо да бараат нелегални патеки или неформални аранжмани, млади квалификувани работници ќе имаат директно, безбедно и системско решение за да ја напустат земјата на легален начин.

Младите од Македонија веќе веќе не веруваат во европските перспективи

Иницијативата за ЕУ Базен на таленти доаѓа во време кога младите граѓани на Македонија веќе тврдо ја загубија вербата во европските перспективи на своја земја. Според анкета спроведена во јуни 2025 година, резултатите покажуваат дека само 6,7% од млади луѓе веруваат дека Македонија може да станете членка на ЕУ во наредните пет години. Меѓувремено, близу половина од млади луѓе – точно 46,5% – веќе не веруваат дека Македонија никогаш ќе станет членка на ЕУ. Само 35,8% верува дека членството е можно, но мисли дека ќе траа дека ќе трае декади.