„Економски би било исплатливо да се сочува Југославија“, е еден од насловите  во медиуми со германски јазик кои изминатава недела многу се пишува за 30-годишнината од распадот на Југославија.

„Политичкиот колапс не можеше да се спречи, но економски ќе се исплатеше да се спаси Југославија,“ вели Холцнер од Виенскиот институт за меѓународни економски студии (ВИИВ) во интервју за АПА.

„Економски би било исплатливо да се сочува Југославија“

Холцер всушност ги коментираше економските аспекти на Југославија, како и економскиот развој на државите што се појавија по нејзиното распаѓање.

 „Хрватска беше технолошки лидер во Југославија-сега е на задниот дел на ЕУ“

„Тоа би била предност за сите земји, особено за Словенија и Хрватска“, вели извршниот директор на WIIW Холцнер на прашањето како економски ќе се развива реформирана Југославија во последните три децении.

Притоа тој истакнува дека словенечките банки или хрватскиот ланец бензински пумпи се активни низ цела Југославија.

„Во Југославија, Словенија и Хрватска беа технолошки лидери. Сега, на пример, Хрватска е на задниот дел на ЕУ “, рече тој, осврнувајќи се особено на непрофитабилната хрватска бродоградба.

Триесет години по распаѓањето на Југославија, Словенија и Хрватска остануваат најнапредните поранешни републики, но нивното водство над останатите поранешни југословенски земји се  намалува.

Пристапувањето кон Европската унија во 2004 година на Словенија и 2013 година на Хрватска не се рефлектира јасно во развојот на бруто домашниот производ по глава на жител, посочува виенскиот економист.

Црна Гора го направи најголемиот економски скок

Црна Гора го направи најголемиот економски скок напред во последните 20 години, се префрли на туризам по распадот на нејзината алуминиумска индустрија и затоа може да си дозволи висок дефицит, објасни Холцнер.

Во малата јадранска земја, која го прифати еврото како своја национална валута, има понатамошен потенцијал за проширување на туризмот. Од друга страна, другите земји како Србија или Северна Македонија „не се неуспешни“ потпирајќи се на зајакнување на нивната индустрија, претпазлив е Холцнер.

Промената на стопанската парадигма како резултат на коронската криза може да му даде на регионот економски поттик.

Холцнер го наведува трендот на „приближување“ за да се намали зависноста од производителите во Источна Азија. Покрај тоа, платите во Србија сега се пониски отколку во Кина, нагласи директорот на Виенскиот институт.

Веќе има знаци дека инвеститорите се повеќе ориентирани кон Југоисточна Европа отколку Источна Азија, вели Холцнер.

Премногу национални пазари

„Секој би имал корист од влезот во ЕУ“, истакна Холцнер за поранешните југословенски републики надвор од Унијата. Конечно, домашните пазари на земјите од поранешна Југославија се толку мали што зголемувањето на продуктивноста е можно само со пристап до поголем пазар.

„Ова се мали земји кои заедно имаат половина од грчкиот БДП“, објаснува тој. Но, би било „губење време“ за земјите да чекаат за полноправно членство во ЕУ, особено што условите за тоа се затегнати по „лошите искуства“ со Бугарија и Романија, така што има политички блокади.

Како „мешана економија“ со отворена миграциска политика, Југославија беше подобро развиена од земјите од комунистичкиот источен блок.

Погрешна валутна политика

„Проблемите закотвени во југословенскиот систем се видливи и денес“, рече Холцнер, осврнувајќи се на важната улога на менаџерите во „самоуправувачките“ југословенски компании или ставовите кон валутата. Поради туризмот и гастарбајтерите, пресметките беа во германски марки, поради што луѓето во регионот денес сè уште не сметаат во соодветната национална валута, туку во евра. „Бидејќи девалвацијата не беше дозволена, резултатот беше преценета национална валута, висок дефицит, како и застој во платите и високи бројки на невработеност“, вели виенскиот економист.

За Словенија, воведувањето на еврото во 2007 година имаше далекусежни и позитивни последици, посочува Холцер. Приклучувањето кон заедничката валута овозможи евтини заеми кои, меѓу другото, беа искористени за откуп на компании. Една година подоцна, земјата се најде на работ на банкрот за време на финансиската криза, државниот банкарски систем беше сериозно погоден, а голем број водечки компании беа продадени во странски раце.

„Тоа беше историска катастрофа за словенечката економија“, резимира Холцнер.