Еден од корисниците кои се откажале од јавниот превоз е 23-годишната студентка Лила И., која градскиот автобус го заменила со електричен тротинет. Според неа, трошоците за превоз со тротинетот до работното место и назад се „неспоредливо помали“ од трошоците со автобус, а додава дека редовно доцнила на работа поради нередовноста на возниот ред и не можела да си дозволи повеќе да доцни поради нешто што не зависи од неа.
Сега ЈСП располага со 341 автобус, но дневно се исправни само 185, што е околу 40 отсто помалку во споредба со бројот на исправни возила во 2015 година. Дури и од овие исправни, во функција – тоест во сообраќај – се пуштаат само 157 автобуси за градските и приградските линии, што значи дека и покрај намалувањето на бројот на патници, капацитетот на превозот е недоволен.
Поради тоа, практично на секоја постојка можно е да се најдат изреволтирани граѓани кои не знаат ниту кога ќе пристигне автобусот, ниту дали ќе има место во него.
Една од нив е Ивона С. од скопски Ченто, која раскажува дека пред една недела, заречено полниот автобус по булеварот „Теодосиј Гологанов“ бил толку преполн што буквално немало место да се придвижи кон вратата, па морала да се слега многу пред својата постојка и сè претрпела како да излезе од возило. За неа, користењето на јавниот превоз е страв, бидејќи не се чувствува безбедно во такви услови.
Падот на бројот на патници паралелно се одразува и во намалувањето на вработените во ЈСП Скопје. Својот целиот работен век таму го поминал Миќо Стојановски, претседателот на синдикатот на вработените во претпријатието, споменувајќи дека во 90‑тите таму работеле околу 2.200 луѓе, додека денес бројката е сведена на околу 1.000.
Според него, во компанијата отсуствуваат возачи и одржување персонал, а се надева дека со доаѓањето на нови автобуси ќе се создадат услови за вработување на дополнителни кадри.
Финансиските резултати на ЈСП во последните десет години се променливи: во седум години претпријатието показало добивка, а во останатите три – годишна загуба.
Според анализа на ЦГК, во 2024 година финансиските извештаи на ЈСП велат дека претпријатието остварило добивка од околу 3 милиони евра, но ревизорскиот извештај ја оспорува „реалноста“ на таа добивка. Центарот нагласува дека доколку редовно се прокнижеле како трошоци обврските кон приватните превозници, добивката на ЈСП би се намалила за приближно 2,4 милиони евра и би изнесувала околу 600.000 евра.
Најголем дел од вкупните приходи на ЈСП – околу половина – доаѓа од линискиот превоз на патници, додека околу 40 проценти потекнуваат од државни субвенции, повеќе за „бесплатниот превоз“ и за „потешкотии во работењето“. Меѓу другото, бесплатно возење има и редовните студенти, но во пракса, не секој од нив може да го оствари тоа право.
Студентите во последно време се жалат на нееднаков третман, особено оние што имаат само еден–два предмета за полагање или веќе се на фаза на дипломски труд. Иако формално се запишани како редовни студенти во тековната академска година, во некои центри за персонализација на ЈСП им се веле дека немаат право на продолжување на студентскиот билет поради „недоволен број предмети“, иако таков услов не е јавно објавен ниту произлегува од видливи одлуки или правилници.
Тоа го истакна и Гоше Николов, основач на платформата Студентарија, кој додава дека студентите добиваат различни информации во различни центри за персонализација, што создава впечаток дека самото претпријатие не ги знае или не ги придржува еднакви правила. Според него, во многу ретки случаи некој билет се продолжува без проблем, додека на друго место истиот тип на студент добива одбивање со истото образложение.
Таквата пракса, вели Николов, може да се смета како форма на индиректна дискриминација, бидејќи се работи за лица во споредлива положба што формално ги исполнуваат сите услови за бесплатен превоз, но не се третираат еднакво. Тој апелира студентите со таков проблем да поднесат претставка до Комисијата за спречување и заштита од дискриминација, која ќе може да ја разгледа и оцени постапката.
Иако студентите повторно побарале од ЈСП Скопје да ги наведе конкретните интерни правила или одлуки кои легитимизираат ваква пракса, од претпријатието не пристигнало смислено појаснување. Според Николов, ваква ситуација ја засега стотици студенти, а ЈСП демонстрира дека не соработува со нив и дека „нема интерес да даде барем објаснување за оваа чудна практика“.
Граѓаните исто така имаат забелешки и за несовпаѓањето помеѓу возниот ред во мобилната апликација „Скопска“ и редот што е објавен на веб‑страницата на ЈСП, што дополнително го зголемува нивното незадоволство.
Просечната старост на автобусите расте, а кај ЈСП Скопје веќе има десет возила од марката САНОС, набавени уште во минатиот век. Над 80 отсто од возниот парк се кинеските „Јутонг“ и украинските „ЛАЗ“, кои имаат околу 13 години старост, додека 33‑те автобуси од МАН се по пет години старост. Седумте најнови автобуси се од турската марка „БМЦ“ и се произведени пред една година, а ЈСП ги добило како донација од ЕУ; тие, заедно со МАН автобусите, имаат највисок еколошки стандард – Еуро 6.
Вкупно 63 отсто од автобусите во паркот имаат еколошки стандард Еуро 5, додека 24 отсто имаат најнизок, Еуро 4. Функционалниот јавен превоз беше централен тема во предизборните кампањи, а актуелниот градоначалник, Орце Ѓорѓиевски, ветел годишно обновување на возниот парк со современи, еколошки автобуси.
Многу од автобусите што сега сообраќаат се искршени внатре, додека летно време, кога температурите се екстремно високи, значителен дел од нив не располага со клима‑уреди, што ги навива граѓаните да го споредат тоа со „минималните услови“ што се очекуваат во 21. век. Појава на „финеси“ како климатизација на автобусите станува тема и во предизборните ветувања, иако такви стандарди во многу европски градови се веќе норма.
Ѓорѓиевски вети и воведување на електрични мини автобуси, по примерот на Љубљана, кои би требало да ги поврзат оддалечените населби со центарот и крупните станишта. Покрај нив, Град Скопје, кој иницијално побарал 250 автобуси, ќе добие и 50 полначи, набавани од страна на владата преку договорот со Унгарија, преку кој слични автобуси и полначи ќе добијат и други општини што имаат организиран градски превоз.
