Бројни и сериозни прекршувања во работењето на финансиските друштва за брзи кредити откри Министерството за финансии. Резултатите од инспекциските контроли утврдиле дека илјадници граѓани преплаќале значително повеќе трошоци отколку што е дозволено со закон. Со тоа, државата најавува зголемен интерес за заштитата на потрошувачите од нерегуларни финансиски практики, особено кај краткорочните заеми што често водат до заробени граѓани во должничко ропство.
Постојат неброени конкретни случаи каде што финансиските институции ги надминувале законските лимити за наплата на трошоци, камати и административни надоместоци.
Кај дел од граѓаните што земале брзи кредити е надминат законскиот лимит за наплатен трошок и се издадени прекршочни налози кон одговорните друштва. Оваа акција е дел од пошироката кампања на Министерството за финансии за подобрување на транспарентноста и ферноста во финансискиот сектор.
Постојат неколку клучни проблеми идентификувани во текот на инспекциите. Прво, утврдено е дека многу финансиски друштва наплаќале трошоци над дозволените 1% од износот на кредитот, што е директно кршење на Законот за заштита на потрошувачите при користење на финансиски услуги. Второ, граѓаните биле изложени на скриени провизии и договори со нејасни услови, што довело до преплатени суми кои достигнуваат илјадници евра по домаќинство. Трето, инспекторите забележале случаи на агресивно маркетинг и притисок врз клиенти, особено ранливи категории како пензионери и невработени.
Според официјалните податоци презентирани на брифингот, засегнати се илјадници корисници на овие кредити, а Министерството веќе инициирало постапки за враќање на неосновно наплатените средства.
Фирмите за брзи кредити треба да им враќаат пари на граѓаните им ги собирале неазаконски. Прекршочните налози вклучуваат и глоби до неколку стотици илјади денари. Оваа мерка е прв чекор кон системски реформи, вклучително и зголемување на надзорот врз лиценцата за работа на овие институции.
Детали за прекршочните налози
По спроведените контроли во изминатите месеци, Комисијата за жалби при Народната банка на Северна Македонија и инспекторите од Министерството издадоа десетици налози кон конкретни финансиски друштва. Најчести прекршоци се нечеста наплата на административни трошоци, погрешно пресметување на ефективната лихва и кршење на обврската за информирање на клиентите за вкупните трошоци пред склучување на договорот.
Во конкретни примери, има случаи каде што граѓанин земал кредит од 10.000 денари, но платил над 2.000 денари само за „административни“ трошоци, што е дупло повеќе од законскиот праг. Овие налози се правосилни, а друштвата се должни да ги исполнат во рок од 30 дена, вклучително и компензација на оштетените.
Со ова, илјадници засегнати лица добиваат можност за ретроактивна компензација, што може да значи враќање на десетици милиони денари. Министерката апелираше граѓаните да ги проверат своите договори и да поднесат жалби преку порталот на Министерството или Народната банка.
Од пазарна страна, финансиските друштва сега се соочуваат со зголемен притисок за усогласување. Ова може да доведе до намалување на понуда на „брзи кредити“ или барем до поферни услови, што долгорочно ќе го штити потрошувачот. Аналитичарите сметаат дека ваквите мерки ќе го стимулираат развојот на банкарскиот сектор, каде што условите се регулирани покоректно. Сепак, прашањето останува дали ќе има доволно ресурси за следење на сите случаи, особено со оглед на бројот на друштвата за брзи кредити.
Во државата функционираат 26 финансиски друштва за брзи кредити. Тие работат со свој капитал тежок околу 170 милиони евра.
ИРЛ во декември 2024 објави серија текстови („Украдени животи“, „Недолжни должници“) за организирана група од околу 43 лица кои краделе идентитети на македонски граѓани. Тие фалсификувале лични карти, користејќи податоци од Косово, Албанија и домашни бази, за да подигнуваат брзи кредити во име на невинци. Украдените средства – над 3 милиони денари – ги делеле меѓу себе, оставајќи ги „должниците“ со долгови кои никогаш не ги земале.
Клучна улога имал вработен од Фондот за здравствено осигурување, кој обезбедувал ЕЗБО-броеви и лични податоци преку внатрешниот систем. Групата внесувала лажни информации во системите на финансиски друштва: прикажувале невработени како вработени, фалсификувале електронски потписи и добивале исплати што подоцна станувале ненаплатливи.
