Појавата на критичните минерали, како ново поле на геополитичка конкуренција, се совпадна со вртоглав раст на цените на акциите на американските рударски компании што се занимаваат со експлоатација на ретки метали.

И покрај намалувањето на добивките во последните недели, акциите на компанијата Critical Metals пораснаа за 241 отсто во текот на изминатите три месеци, додека NioCorp Developments, Energy Fuels и Idaho Strategic Resources скокнаа за повеќе од 100 проценти во истиот период.

Уште поимпресивни се резултатите од почетокот на годината: цената на акциите на Energy Fuels се зголеми за четири пати во првите десет месеци, додека акциите на NioCorp Developments речиси се зголемија за пет пати.

Ретките минерали станаа клучен адут за преговарање во тековното геополитичко ривалство меѓу САД и Кина, двете најголеми економии во светот.

Тони Сејџ, извршен директор на „Критикал Металс“, компанија која поседува едно од најголемите наоѓалишта на ретки минерали во светот во јужен Гренланд, го опиша порастот на акциите во рударството во САД како доказ за голем пазарен бум.

 „Зборував за тоа вака - имаше четири пати голем бум: златниот бум во 19 век, нафтениот бум во 20 век, технолошкиот бум на почетокот на 21 век - а сега го имаме бумот на ретки минерали“, изјави Сејџ за медиумите.

 „Но, бумот на ретки минерали е бум на иднината. Тој ќе ги напојува сите претходни индустрии.“

Што се ретки минерали?

Ретките минерали вклучуваат 17 елементи од периодниот систем кои имаат посебна атомска структура што им дава уникатни магнетни својства. Овие материјали се неопходни за производство на широк спектар на модерна технологија - од паметни телефони и електрични возила до софистицирана воена опрема.

Кина, која има речиси монопол на пазарот на ретки минерали, неодамна се закани дека ќе ги прошири ограничувањата за извоз на овие елементи за дополнително да ја зацврсти својата доминација во синџирот на снабдување. Сепак, по состанокот во Јужна Кореја меѓу американскиот претседател Доналд Трамп (Доналд Трамп) и кинескиот лидер Си Џинпинг (Си Џинпинг), Пекинг се согласи да го одложи воведувањето на ограничувањата за извоз до 9 октомври следната година.

 Акциите на американските рударски компании по оваа вест повторно пораснаа, иако аналитичарите останаа скептични дека ова привремено трговско „примирје“ може да донесе долгорочно олеснување. „Како и во секој бум, имаше многу нафтени компании кои не најдоа нафта и компании за злато кои не најдоа злато.

Сигурен сум дека ќе има многу компании за ретки минерали кои нема да преживеат - затоа што кога има бум, има хипероптимизам, а со него и прекумерни инвестиции“, смета Сејџ од „Критички метали“. „Не е раст со права линија. Тоа не е праволиниски раст туку цик-цак линија, но трендот оди во вистинската насока, ако го имате вистинскиот проект на вистинското место и со вистинските партнери“, уверува Сејџ.

„Многу поголем и подолг суперциклус“

 Кевин Дас (Kevin Das), виш технички консултант за австралиската компанија New Frontier Minerals, која истражува наоѓалишта на ретки минерали, се согласува со проценката на Сејџ за бумот на пазарот, но предупредува на можноста за привремени корекции на цените.

 „Луѓето велат дека сме во тренд на раст во рамките на многу поголем суперциклус. Постојат повеќе докази за тоа: Цените на стоките долго време беа ниски, вложувањата беа ограничени. А сега, со доаѓањето на вештачката интелигенција (AI), ќе видиме многу подолг и посилен суперциклус“, изјави Дас за CNBC.

 Дас направи паралела помеѓу администрацијата на Бајден, која поддржуваше проекти за чиста енергија (што доведе до раст на акциите на компаниите за литиум), и администрацијата на Трамп, која сега го поддржува секторот за ретки минерали. „Во последните девет до десет месеци откако Трамп се врати на власт, тој зборуваше за анексијата на Гренланд, за склучување договор со Украина за ретки земјини метали, а вистинската пресвртница беше инвестицијата во капиталот на компанијата MP Materials“, убеден е  Дас.

„Затоа мислам дека следните две до три години ќе бидат многу плодни“, додава тој.

Скептичната страна: геополитичка мешавина и шпекулации

Наспроти ваквите позитивни размислувања, други не се толку оптимисти. Аудун Мартинсен, раководител на истражувањето на синџирот на снабдување во Rystad Energy, верува дека неодамнешниот пораст на цените на акциите е резултат на комбинација од геополитички тензии, стратешка политика и шпекулативен моментум.

„Ретките минерали очигледно дојдоа во центарот на глобалната индустриска стратегија, клучни за одбраната, електричните возила и чистата енергија, но ова повеќе личи на почетна фаза на структурни промени отколку на зрел „четврт бум““, смета Мартинсен.

 „Се движиме од филозофијата на „пополнување на јазот“ со увезени суровини кон „копање на јазот“ со домашно или регионално производство“, додаде тој. „Тоа ќе биде долг, скап и тежок процес, бидејќи е тешко целосно да се контролира разновидноста на елементите и исплатливите извори.“

 Транзиција кон чиста енергија

Гернот Вагнер, економист за климатска политика на Универзитетот Колумбија, вели дека постојат два јасно видливи фактори што ја обликуваат глобалната трка за критични минерали-структурни и политички.

Структурен фактор: без оглед на политичките обиди да се спречи, транзицијата кон чиста енергија веќе се случува и се забрзува. И таа транзиција зависи од голем број критични минерали, чии цени неизбежно ќе растат“, вели Вагнер за CNBC.

На пример, Кина останува најевтиниот снабдувач на многу од овие минерали, и тоа не е случајност.

 „Пекинг со години систематски вложува во зелена индустриска политика, градејќи комплетен и интегриран синџир на снабдување. Тука влегува политиката“, објаснува Вагнер.

„Обидите за враќање на производството во рамките на националните граници се во голема мера оправдани од причини поврзани со националната безбедност, но тие обиди ќе ги зголемат и цените и вредноста на акциите на американските рударски компании. Секако, дел од она што го гледаме сега е исто така резултат на моменталната политичка клима и нестабилните трговски војни“, заклучува Вагнер. (Форбс)