Македонија значително заостанува зад просекот на Европската Унија, но и зад дел од балканските пазари, кога станува збор за подготвеноста за е-трговија поддржана од вештачка интелигенција. Иако онлајн купувањето бележи континуиран пораст, примената на напредни дигитални технологии останува ограничена, покажуваат најновите анализи.

Според AI Preparedness Index (AIPI) – индексот што Меѓународниот монетарен фонд го воведе во 2023 година за мерење на подготвеноста на земјите за одржлива и инклузивна примена на вештачката интелигенција – Северна Македонија има резултат од 0,48. За споредба, европските лидери како Данска, Естонија и Холандија бележат индекс над 0,76, додека меѓу земјите од Западен Балкан најдобри резултати остварува Босна и Херцеговина.

Од Асоцијацијата за е-трговија посочуваат дека овие податоци укажуваат на ограничен капацитет на домашниот бизнис-екосистем целосно да ги искористи можностите што ги нуди вештачката интелигенција во е-трговијата – од персонализација и автоматизација, до анализа на податоци, логистика и управување со ризици. Како главни предизвици се наведуваат недоволно развиената дигитална инфраструктура, послабите иновативни капацитети и недоволната интеграција во глобалната дигитална економија, иако постојат позитивни сигнали во делот на човечкиот капитал и адаптацијата на пазарот на труд.

– Е-трговијата во Македонија бележи силен пораст, но следната фаза мора да биде фокусирана на квалитет, доверба и одржлив развој, а не само на квантитет. Вештачката интелигенција не е технологија на иднината, туку реалност што веќе го менува начинот на функционирање на дигиталната економија. Нашата цел е да им помогнеме на е-трговците, институциите и потрошувачите да бидат подготвени за оваа трансформација преку едукација, иницијативи и кампањи – вели претседателката на Асоцијацијата за е-трговија, Нина Ангеловска-Станков.

Истовремено, прегледот на е-трговијата во Западен Балкан за 2025 година, изработен од Асоцијацијата за е-трговија, покажува дека 63,2 % од интернет-корисниците во земјата купувале онлајн во 2024 година. Овој податок ја позиционира Македонија меѓу водечките пазари во регионот според учеството на онлајн купувачи, иако земјата сè уште останува под европскиот просек.

Аналитичарите оценуваат дека токму комбинирањето на растечката база на онлајн потрошувачи со системска примена на вештачката интелигенција може да биде клучот за забрзан развој и зголемена конкурентност на македонската е-трговија во наредниот период. 

Македонските компании покажуваат загрижувачки ниска дигитална подготвеност, со значителен дел што сè уште работи без модерни технологии. Ова го ограничува нивниот развој, особено во е-трговијата и конкурентноста на регионално ниво.​

Според неодамнешно истражување на Асоцијацијата за е-трговија на Македонија (АЕТМ), дури 23% од фирмите не користат ниту една дигитална алатка, што е повеќе од двојно над просекот во Западен Балкан од 10%. Ниедна компанија не ги користи сите клучни дигитални ресурси, што укажува на фрагментирана инфраструктура и стагнација во трансформацијата.

Само 41% имаат веб-страница (под регионалните 45%), 33% користат корпоративен e-mail (наспроти 44% во регионот), а напредните алати се уште послаби: 23% компјутерски мрежи, 31% сметководствен софтвер, 20% CRM, 6% ERP и само 1% алатки со вештачка интелигенција. Овие податоци од анкета на 1.200 фирми од WB6 ги истакнуваат структурните пречки за онлајн продажба, каде само 19% од македонските компании нудат производи или услуги дигитално.​

Ниската дигитализација директно го кочи растот на е-трговијата, оставајќи ги фирмите ранливи на конкуренција од Србија или Хрватска. Без инвестиции во основни и напредни алати, вклучително cloud решенија и ВИ, македонскиот бизнис ризикува понатамошно заостанување во дигиталната економија.

Дигитален јаз

Само 19% од испитаните македонски фирми нудат своите производи или услуги преку интернет, што ја позиционира земјата под регионалниот просек и меѓу оние со најограничена застапеност на е-трговија во бизнис секторот. Ова покажува дека онлајн продажбата сè уште не е траен дел од стратегиите на повеќето компании, туку ретка или дополнителна опција.

Истражувањето на Асоцијацијата за е-трговија (АЕТМ), кое опфати 1.200 претпријатија од Западен Балкан – по 200 од секоја економија – ги анализира состојбата, очекувањата и дигиталната готовност, фокусирајќи се на иновации, технологија и е-трговија. Резултатите откриваат фрагментирана дигитална база кај македонските бизниси, што го попречува развојот на онлајн моделите и дигиталните операции.

Само 41% од компаниите имаат сопствен веб-сајт, во споредба со 45% просек во регионот, а корпоративен е-пошта користат 33% – значително под 44% на ниво Западен Балкан. Овие основи, неопходни за онлајн продажба и дигитална врска со купувачите, сè уште не се универзални кај локалните фирми.

Разликата е уште поголема кај сложените решенија: 23% користат компјутерски мрежи (наспроти 32% регионално), 31% имаат сметководствен софтвер, 20% CRM за клиентски односи, само 6% ERP-системи (двојно под просекот од 12%) и занемарливи 1% алатки со вештачка интелигенција. Ниедна фирма не ги комбинира сите клучни дигитални елементи, а 23% воопшто не користат ниедна – повеќе од двојно над регионалните 10%.

Оваа состојба ја потврдува дигиталната заостатеност како главна пречка за е-трговијата, бидејќи без модернизирани процеси бизнисите не можат да ја стабилизираат онлајн продажбата како редовен приход.

– Дигиталниот јаз кај македонските компании не се гледа само кај вештачката интелигенција туку и кај основните деловни системи. Додека само 1% од компаниите користат ВИ-алатки, едвај 6% имаат ЕРП-системи, а само 20% користат клауд-решенија. Без овие основи, е-трговијата тешко може да стане стабилен и одржлив извор на приходи. Без дигитализација и иновации, е-трговијата ќе остане ограничена, а компаниите ќе ја губат конкурентноста и на регионално ниво. За да го промениме ова, потребни се здружени напори и холистички пристап. Добро е што неодамна Владата донесе стратегија за дигитална трансформација, но, секако, останува да ги проследиме спроведувањето и резултатите. Асоцијацијата за е-трговија е посветена да го забрза патот на дигитализацијата, која е основа за развој на е-трговијата – изјави претседателката на Асоцијацијата за е-трговија, Нина Ангеловска-Станков.