Голем дел од јавноста се прашува како е можно, во една сиримашна земја банките да остваруваат толку големи профити. Можеби е во прашање парадокс, односно граѓаните кои не можат своите потреби да ги задоволат со своите примања да имаат потеба од земање кредит на кој плаќаат високи камати. Македонските банки во последните неколку години остваруваат рекордни добивки, главно поради растот на каматните стапки, кредитирањето и приходите од провизии.

За 2025 година, најголемите банки имаат пријавено високи профити:

Банка                            Нето добивка

Комерцијална банка  околу 5,14 милијарди денари (≈                 83,5 милиони евра)

НЛБ Банка                 околу 4,88 милијарди денари (≈ 79,3 милиони евра)

Стопанска банка        околу 3,33 милијарди денари (≈ 54,2 милиони евра)

Само овие три банки заедно заработиле над 13,3 милијарди денари, односно околу 217 милиони евра нето добивка во една година, што е неверојатна сума.

Во првиот квартал од 2025 година, котираните банки на Македонската берза оствариле вкупна нето добивка од околу 3,16 милијарди денари, што е раст од 14% во однос на истиот период од претходната година.

За споредба, добивката само на Комерцијална банка во 2025 година (83,5 милиони евра) е поголема од годишните буџети на многу македонски општини.

На ниво на целиот банкарски сектор (13 банки и 2 штедилници), добивката во 2024 година достигнала околу 283 милиони евра, што беше рекордно ниво.

Споредба со македонската индустрија

Споредбата со македонската индустрија може да биде многу интересна. Банкарскиот сектор има актива од околу 935 милијарди денари (над 15 милијарди евра).

Вкупната добивка на банките се движи околу 280–300 милиони евра годишно.

Голем дел од индустриските компании во Македонија работат со профитни маржи од 3–8%.

Кај банките повратот на капиталот (ROE) кај најголемите банки е околу 22%, што е значително над просекот на индустриските претпријатија.

Практично, банкарството во Македонија е меѓу најпрофитабилните сектори, заедно со телекомуникациите, енергетиката и трговијата со нафтени деривати.

Долги години по ред, добивката на трите најголеми банки е споредлива со добивката на десетици средни индустриски фабрики заедно.

Споредба со профитите на банките од ЕУ

ROE од околу 20–22% е над просекот на многу банки во ЕУ. Каматните стапки за кредити во Македонија традиционално се повисоки од тие во еврозоната.

Банкарскиот пазар е релативно концентриран; неколку големи банки контролираат најголем дел од кредитите и депозитите.

Македонските банки имаат висока капитална адекватност и ниско ниво на проблематични кредити.

Банкарскиот сектор е стабилен и не барал државни спасувања како во некои земји од ЕУ по финансиската криза.

Но, по растот на каматните стапки во Европа во 2023–2025 година и многу европски банки остварија рекордни профити.

Сепак, профитите на македонските банки не се екстремни ако се споредуваат со профитите на европските банки во последните години, но се многу високи во однос на големината на македонската економија и приходите на населението. Според Државниот завод за статистика, просечната месечна нето-плата во февруари 2026 година изнесувала 46.159 денари, додека минималната нето-плата од април 2026 година изнесува 26.046 денари. Иако овие износи бележат раст во однос на претходните години, за голем број домаќинства тие сѐ уште не се доволни за безгрижно финансирање на, да речеме, еднонеделен семеен одмор, или за задоволување на сите основни месечни потреби.

И на крајот – зошто македонските банки наметнуваат толкави високи камати на кредитите, а даваат значително пониски камати на депозитите, ако се има предвид нискиот стандар?

Главните причини се:

1. Мал и концентриран пазар. Македонскиот банкарски сектор е релативно мал. Неколку банки држат најголем дел од депозитите и кредитите:

Кога пазарот е концентриран, конкуренцијата е послаба отколку во поголемите земји, па разликата меѓу активните и пасивните камати може да остане повисока.

2. Повисок ризик од развиените земји. Банките пресметуваат ризик од ненаплата, економска нестабилност, политички ризици, ризик од извршување на побарувањата.

Иако македонскиот банкарски систем е стабилен, ризикот сепак се смета за поголем отколку во земји како Германија или Холандија.

3. Високи оперативни трошоци по клиент

Македонија има околу 1,8 милиони жители. Трошоците за филијали, ИТ-системи, регулатива и персонал се распределуваат на релативно мал број клиенти.

4. Високи резерви и регулаторни барања

Народна банка на Македонија бара банките да држат значителни резерви и капитал како заштита од кризи. Тоа ја зголемува цената на кредитирањето.

5. Голема побарувачката за кредити и покрај високите камати, (парадоксот на кој укажавме на почетокот од текстов): станбените кредити, потрошувачките кредити, побарувачката на кредити од страна на фирмите.

Од економска гледна точка, ако побарувачката остане висока, банките нема да ги намалт каматите.

Најмногу банките добивките ги оставуваат во раликата на каматите на кредитите и на депозитите

Пример:

камата на депозитите: 2–4%

камата на кредитите: 5–9% или повеќе

Разликата („каматна маржа“) останува кај банката и е главен извор на добивка.

Можеме да заклучиме дека, ако некој има намера да почне нов бизнис, преораката е да отвори банка. Работата со   туѓи пари е тајната на големите финансиски успеси, тоа не се однесува само на бнаките туку и на високоразвиените држави. Ова е стара мудрост, на која не секој може да се сети.