Пазарите на нафта се под влијание на повеќе фактори. Производствените цели, геополитичкиот ризик и податоците за резерви имаат значајна улога и влијаат врз цените. Оваа недела, трговците следат две клучни прашања: одлуката за производство од ОПЕК+ и зголемените тензии на Блискиот Исток. Со глобалната побарувачка која моментално е стабилна и со неодамнешен раст на резервите во САД, пазарот на нафта беше под одреден притисок во изминатите месеци. Но геополитичките случувања внесоа неизвесност, а цените се во пораст, пренесуваат аналитичарите од трговските платформи.
Што e ОПЕК и што одлучува состанокот В8
Organization of the Petroleum Exporting Countries игра клучна улога во управувањето со глобалната понуда на нафта. Нејзината цел е да обезбеди рамнотежа на светскиот пазар. Организацијата ги вклучува големите производители на нафта, меѓу кои Саудиска Арабија како де факто лидер, земјите од Заливот како ОАЕ и африкански производители како Нигерија. Кон крајот на 2016 година, Русија се приклучи на OPEC+, а заедно картелот учествува со повеќе од 40% од глобалното производство, што значи дека неговите одлуки значително влијаат врз цените.
Во моментов, V8 групата се состанува на почетокот од месецот за да ги одреди нивоата на производство. Станува збор за „јадрени производители“ како Саудиска Арабија, Русија, ОАЕ, Кувајт, Ирак и Казахстан. На секој состанок, министрите ги разгледуваат залихите, прогнозите за побарувачка, сезонските трендови, геополитичките случувања и економските индикатори. Потоа одлучуваат дали да го зголемат, намалат или задржат производството непроменето. Главниот OPEC состанок на кој присуствуваат највисоки политички претставници се одржува на секои шест месеци.
ОПЕК+ и одлуката на В8 за текот на производство
ОПЕК+ В8 се состана на 1 март и одлучи да го зголеми производството за 206.000 барели дневно. Одлуката сигнализира доверба дека пазарите се отпорни и дека умерено зголемување може да спречи пребрз раст на цените, велат упатени извори во оваа проблематика.
Сепак, членките на ОПЕК+, како што пренесуваат повеќе аналитичари, често не ги исполнуваат поставените производствени цели. Едно е ОПЕК да најави промена во производството, но сосема друго е дали земјите можат да ги исполнат тие договори, особено во сегашните геополитички околности.
Факторот- Блиски Исток
Непосредно пред објавувањето на зголемувањето на производството, повторно се зголеми ризикот од конфликт. Американските напади врз ирански цели ги засилија стравувањата од одмазда или поширока регионална дестабилизација.
Блискиот Исток учествува со околу една третина од глобалниот извоз на сурова нафта. Особено критичен е Strait of Hormuz — поморска рута преку која се транспортираат околу 20 проценти од светските залихи на нафта. Рафинериите во регионот исто така би можеле да бидат цел на напади во случај на ескалација.
Во претходни конфликти поврзани со Иран, цените на нафтата нагло се зголемувале. Во 2019 година, нападите врз саудиските нафтени постројки предизвикаа скок од 20 отсто пред дел од добивките да бидат избришани.
Што ОПЕК може да испорача?
Дополнително прашање е дали членките на ОПЕК+ можат да ги исполнат договорените зголемувања во сегашната ситуација. Конфликтот веќе се интензивира, а некои земји може политички или практично да се соочат со тешкотии при зголемување на производството.
Ризикот за рафинериите, зголемените трошоци за осигурување на транспортот и стравот од недостиг за домашните пазари може да влијаат врз способноста за зголемување на производството. Постојат и потенцијални несогласувања меѓу членките, особено во периоди на висока нестабилност и раст на цените.
Можно влијание врз цените: ОПЕК / конфликт
Реално, одлуката на В8 имаше ограничено влијание врз цените при отворањето на пазарите оваа недела. Трговците беа фокусирани на случувањата на Блискиот Исток.
Пазарите на нафта обично реагираат брзо на геополитички конфликти — цените нагло растат по почетниот шок, а потоа се стабилизираат кога ситуацијата станува појасна. За време на заливската војна во 1990 година, цените се удвоија пред воената акција, а потоа паднаа кога снабдувачките рути беа обезбедени. Кога Русија ја нападна Украина во 2022 година, цените скокнаа пред да се стабилизираат со појавата на алтернативни снабдувања. Досега, цените достигнаа највисоко ниво во последната година. Постојат сериозни грижи, вклучително и неизвесноста околу времетраењето на конфликтот. Дополнителен ризик е тоа што енергетската инфраструктура е директно таргетирана. Нафтени танкери беа погодени, а најголемата саудиска рафинерија (550.000 барели дневно) беше нападната и привремено затворена. Протокот низ Strait of Hormuz е прекинат.
Инвестициските банки како JPMorgan предупредуваат дека доколку теснецот остане затворен подолг период, цената на нафтата може да достигне 120 долари. Barclays проценува можен раст во опсег од 100–150 долари во такво сценарио.
Цените на нафтата нагло пораснаа, а пазарите се загрижени за можните негативни ефекти врз глобалната економија. Скромното зголемување на производството од ОПЕК веројатно нема да биде доволно за стабилизирање на ситуацијата. Доколку конфликтот продолжи, можно е ОПЕК да свика вонреден состанок за дополнително зголемување на производството.
Сѐ додека нема знаци на смирување на конфликтот, се очекува цените на нафтата да останат високо волатилни.
Од македонската Влада уверуваат дека ги следат случувањата на Блискиот Исток , пред сè во делот на испораките и движењето на цената на нафтата, каде очекуваат извесен притисок за раст на цената, па затоа размислуваат за соодветни мерки во делот на акцизата на горивата со цел да се намали притисокот врз цената за крајните потрошувачи.
