Според најновите достапни податоци, вкупниот долг на македонските општини (заедно со Град Скопје) се движи меѓу 80 и 90 милиони евра, во зависност од периодот на пресметка. Во текот на 2025 година долгот значително пораснал. Еве неколку показатели:

На крајот на вториот квартал од 2025 година, општините имале доспеани неплатени обврски од околу 64,7 милиони евра.

До третиот квартал долгот пораснал на околу 68,4 милиони евра.

На крајот на 2025 година, според кварталните извештаи, вкупниот доспеан долг на општините надминал 90 милиони евра.

Најзадолжени општини според вкупниот долг биле:

Гостивар –   14,6 милиони евра

Тетово –       9–10 милиони евра

Скопје –       над 5 милиони евра

Кавадарци – 3,7 милиони евра

Карпош   - над 3

Делчево - помал вкупен долг, но меѓу најзадолжените по жител

Василево меѓу најзадолжените по жител

Желино   меѓу најзадолжените по жител

Кривогаштани меѓу најзадолжените по жител

Важно е да се знае дека овие бројки се однесуваат на доспеани и неплатени обврски. Ако се додадат и долговите на јавните претпријатија основани од општините (водоводи, комунални претпријатија, јавен превоз итн.), вкупниот финансиски товар е значително поголем.

Вкупниот долг на сите општини и Град Скопје на крајот на 2025 година достигнал околу 90,4 милиони евра, што е значително зголемување во однос на претходните квартали.

Како тогаш да се верува дека е можен и дека е во тек некој голем економски напредок во нашава земја, кога општините, основните клетки на територијалната целина и основната животна средина на населението, се во милионски долгови, и покрај тоа што имаат законски можмнoсти да „заработуваат“, да им течат средства по разни основи (даноци, комунални услуги, донации од државата и од странство…). Како е можно да се има општински буџет, да нема видливи инвестиции, а да се биде должен?

Дали во вакви услови е можен некаков економски развој што ќе ја напави нашата животна средина пријатно место за живеење? Веројатно може со нови задолжувања, односно неисплата на услугите на „доберителие“/иведувачи на работите, но, долговите значително го отежнуваат и забавуваат развојот.

Постојат бројни примери во светот што покажуваат дека градовите и општините што биле многу задолжени, подоцна успеале да го зголемат економскиот раст преку подобро финансиско управување и привлекување инвестиции.

Како долговите го кочат развојот?

Помалку пари остануваат за нови улици, водоводи, училишта и индустриски зони.

Дел од буџетот оди за отплата на стари обврски наместо за нови проекти.

Општините потешко добиваат нови кредити.

Инвеститорите можат да бидат повнимателни кон општини со нестабилни финансии.

Кога долгот не е голем проблем?

Ако долгот е искористен за проекти што создаваат нова економска активност, индустриски зони, водоводна и канализациска мрежа, патна инфраструктура, дигитализација на услугите, туристички капацитети, Во таков случај долгот може да се смета за инвестиција која подоцна носи поголеми приходи.

Што им е најпотребно на македонските општини?

Подобра наплата на локалните даноци и комуналии.

Поголема транспарентност на трошењето.

Намалување на непродуктивните трошоци.

Подготовка на квалитетни проекти за финансирање од Европска Унија и меѓународните банки.

Привлекување домашни и странски инвестиции.

Проблемот не е само висината на долгот, туку фактот што многу македонски општини имаат слаба економска база. Ако нема нови компании, нови работни места и раст на приходите, долгот станува сè потежок товар.

Затоа, за општини како Тетово, Гостивар или Скопје, клучно е истовремено да се работи на: намалување на долговите, привлекување инвестиции, развој на локалната економија. Во спротивно, општините можат со години да останат во круг на задолжување и ограничен развој.

Интересно е што, ако се споредат долговите на општините со државниот долг на Македонија, општинските долгови се релативно мали (околу 90 милиони евра наспроти повеќе милијарди евра државен долг). Поголемото прашање е дали општините ќе успеат да создадат доволно приходи за да ги сервисираат тие долгови и истовремено да инвестираат во развој. Државен јавен долг на Северна Македонија е повеќе од 8 милијарди евра. Тоа значи дека општинските долгови се само мал дел од вкупниот јавен долг, но за поединечните општини тие претставуваат сериозен финансиски товар.

Ако гледаме економски потенцијал до 2030 година, а не само моментално богатство, неколку општини се издвојуваат:

1. Скопје

Најголем економски центар во државата. Над една третина од БДП на државата се создава во скопскиот регион. Најголема концентрација на ИТ-компании, банки, универзитети и странски инвестиции. Предноста е во  човечкиот капитал и услугите со висока додадена вредност.

2. Штип

Се развива како индустриски и универзитетски центар.

Во близина се наоѓа една од најголемите технолошко-индустриски зони во државата и има добра поврзаност со автопатската мрежа. Предноста е во индустријата и производство за извоз.

3. Тетово

Тетово има голем број млади жители и активна бизнис-заедница. Се аноѓа на стратешка позиција на Коридорот 8 и е блиску до Косово и Албанија. Предноста на оваа општина е во трговијата и логистиката.

4. Охрид

Туризмот останува најголем двигател. Подобрувањето на патната инфраструктура дополнително ќе го зголеми  потенцијалот.

5. Гевгелија

Има добра гранична позиција кон Грција, силен раст на локалните приходи и буџетот во последните години. Гевгелија може да биде град преку кој може да се одвива поголем транспортен обем, логистика и трговија.

Најбогати општини според финансиска моќ по жител се: Гевгелија, Охрид, Кавадарци, Неготино, Центар и Аеродром.

Причината е што имаат релативно високи локални приходи од туризам, индустрија, трговија или деловни активности.

Општини со најголем ризик

Поради комбинација од иселување, стареење на населението и ограничена економска активност, најголем проблем имаат помалите рурални општини во источниот и пелагонискиот регион.

Од друга страна, ако продолжат сегашните трендови до 2030 година, најсилен раст би можеле да имаат: Скопје, Штип, Охрид, Тетово и Гевгелија:

Многумина се прашуваат каде Македонија губи најмногу пари секоја година? Податоците кажуваат дека најголемите загуби се регистрираат сивата економија. Различни анализи ја проценуваат сивата економија на околу 24–47% од БДП, зависно од методологијата. Тоа значи дека значителен дел од економската активност се одвива без целосно плаќање даноци и придонеси.

Ако земеме БДП од околу 15–16 милијарди евра, дури и делумна даночна ненаплата може да значи стотици милиони евра годишно изгубени приходи за државата. Државниот буџет е „подгоден“ од непријавување на работниците, плаќање „на рака“, непријавен промет, даночно затајување, корупцијата и јавните набавки.

Поради сите овие појави, Македонија губи дел од најобразуваниот и најпродуктивниот кадар преку иселување. Последиците се: помалку работници, помалку даночни приходи, недостиг на квалификуван кадар, помал економски раст.

Ова е тешко да се пресмета прецизно, но економистите го сметаат за една од најголемите долгорочни загуби за земјата.

Кога би се намалила сивата економија за само неколку процентни поени и би се намалиле злоупотребите во јавните набавки, државата би можела да добие дополнителни приходи што се споредливи со изградба на повеќе автопатишта, болници или училишта во текот на неколку години.