Во последните години, земјата беше мета на бројни сајбер напади кои ги загрозија јавните институции, бизнисите и граѓаните. Во одговор на овие закани, Министерството за дигитална трансформација работи на донесување на нов Закон за сајбер безбедност, кој треба да ја зајакне заштитата на националната дигитална инфраструктура и да ја усогласи со европските стандарди. 

Досега, Македонија немаше сеопфатен правен рамки за сајбер безбедност, што ја правеше ранлива на сајбер напади. Во 2023 година, Европската унија ја донесе Директивата за мрежна и информациска безбедност (NIS2), која поставува обврски за земјите членки во однос на заштита на дигиталната инфраструктура. Иако Македонија не е членка на ЕУ, како земја кандидат за членство, се очекува да ги усогласи своите закони со европските прописи. 

Нацрт-законот за сајбер безбедност предвидува следниве клучни одредби: 

- Формирање на Национален центар за сајбер безбедност: Овој центар ќе биде одговорен за координација на активностите во областа на сајбер безбедноста, мониторинг на сајбер заканите и одговор на инциденти. 

- Обврски за критичните инфраструктури: Компаниите кои управуваат со критични инфраструктури, како што се енергетскиот сектор, водоснабдувањето и телекомуникациите, ќе бидат обврзани да имплементираат мерки за сајбер безбедност и да известуваат за сајбер инциденти. 

- Образование и обука: Ќе се развиваат програми за обука на кадарот во јавниот и приватниот сектор во областа на сајбер безбедноста. 

- Меѓународна соработка: Законодавството ќе ја поттикнува соработката со други земји и меѓународни организации во борбата против сајбер криминалот. 

Иако донесувањето на новиот закон се смета за неопходно, постојат и одредени предизвици и критики. Некои експерти сметаат дека предложените мерки се премногу амбициозни и дека ќе биде потребно време за нивна имплементација. Дополнително, постои загриженост за заштитата на приватноста на граѓаните и потенцијалната злоупотреба на податоците. 

Донесувањето на новиот Закон за сајбер безбедност е клучен чекор за заштита на дигиталната инфраструктура на Македонија и за усогласување со европските стандарди. Со неговата имплементација, се очекува да се зајакне отпорноста на земјата на сајбер заканите и да се создаде побезбедна дигитална средина за сите корисници. 

Малку пријаави за сајбер напади

Во Северна Македонија, за превенција и одговор на сајбер напади се задолжени повеќе институции, секоја со различна надлежност и улога во рамки на националниот систем за сајбер безбедност. Главните се:

Агенција за електронски комуникации (АЕК), која има надлежности во регулирањето на електронските комуникации и е дел од националната инфраструктура за сајбер безбедност. Во соработка со други тела, учествува во подигање на капацитетите за безбедност во телекомуникацискиот сектор.

Национален Центар за одговор на компјутерски инциденти (MKD-CIRT), тоа е централна оперативна единица за справување со сајбер инциденти.
Обезбедува рано предупредување, анализа, координација и реакција на безбедносни инциденти.  

Националниот центар за одговор на компјутерски инциденти (МКД-ЦИРТ) во Северна Македонија има клучна улога во справувањето со сајбер напади, но неговата ефикасност е ограничена од неколку фактори. 

Во периодот од 2020 до 2022 година, бројот на пријавени ИКТ безбедносни инциденти во МКД-ЦИРТ се зголемил од 1.441 во 2020 година на 2.804 во 2022 година. Меѓу најчестите типови на напади се DDoS напади, дефacement (неовластено менување на веб-страници), фишинг напади, како и рансомвер напади.  

Недостатокот на задолжително пријавување на инциденти и обврска за постапување по препораките од МКД-ЦИРТ ги отежнуваат напорите за проценка на вкупниот број на инциденти, нивната сериозност и предизвиканата штета. Без соодветна правна регулатива, невозможно е да се утврдат точни статистики и да се преземат навремени превентивни мерки.  

МКД-ЦИРТ има значајна улога во справувањето со сајбер напади, но неговата ефикасност е ограничена од недостатокот на задолжително пријавување на инциденти, нецелосна правна рамка и ограничени човечки ресурси. За подобрување на ситуацијата, потребна е поголема соработка од сите засегнати страни, вклучително и институциите, приватниот сектор и граѓаните. 

Министерство за внатрешни работи (МВР) – Оддел за сајбер-криминал, истражува и гони кривични дела поврзани со сајбер напади, измами, злоупотреба на лични податоци, итн. Соработува со Интерпол, Европол и други меѓународни институции.

Министерство за одбрана и Армијата на Северна Македонија, преку оддели за ИКТ безбедност, се грижат за заштита на одбранбените и воените системи од сајбер напади. Соработуваат со НАТО за заеднички одговор на хибридни и сајбер закани.

Министерство за дигитална трансформација (МИОДТ) - води национални стратегии за дигитална трансформација и сајбер безбедност. 

Службата за безбедност и контраразузнавање (СБК) и Агенцијата за национална безбедност (АНБ), следат потенцијални хибридни и сајбер закани од странски фактори. Имаат улога во проценката на ризици и инфилтрација на малициозни активности во критичната инфраструктура. 

Во изминатите години, голем број на државни институции беа цел на хакерски напади.