Покрај болниците, хидроцентрали и другите традиционално стратегиски инфраструктури, во регулативата за урбанистичко планирање се подготвуваат да се сместат и торговски објекти како хотели, супермаркети и големи трговски центри. Според нова измена на Правилникот за урбанистичко планирање, таквите објекти ќе добијат статус на „објекти од државно значење“, што фактички значи дека ќе се третираат на иста нивошка како клучни инфраструктурни проекти.
Изворно, во член 47 од правилникот се наведуваат воени објекти, електрански системи, хидроцентрали, аеродроми и државни патишта како објекти од државно значење. Покрај нив сега се предвидува да се вклучат и супермаркети, хипермаркети и други големи маркети на парцели поголеми од 8000 м², во или вон населени места, во наменски зони со класа Б2 или како компатибилна намена. Тоа практично значи дека државата ја проширува дефиницијата за објекти од државно значење и ја примнува реториката дека големите продавници придонесуваат за економскиот развој и целосна државно-територијална рамноправност на локални планови.
Претставници на правната служба на Министерството за транспорт и врски најавуваат дека смислата е да се олеснат процедурите за урбанизација и да се забрзаат дозволите за изградба на големи маркети низ земјава.
Како пример се наведува доаѓањето на големите Меѓународни вериги како Лидл, со надеж дека ќе ги поттикнат и други инвеститори да влезат на пазарот. Според нив, закаснетите детални урбанистички планови за градски четврти – некои со децении на нереализирани процеси – претставувале главен претпоставен повод за ваквите измени.
Од друга страна, невладини организации и граѓански иницијативи сметаат дека не постојат јасни и објективни критериуми според кои приватни објекти, како хотели и маркети, со едно доолување се претвораат во прашање од државно значење и се изземаат од препораките и ограничувањата на локалните планови.
Особено емоционално поле е поврзано со Охридскиот регион, каде што со претходни промени слична статусна надграђавање се доделила на катните гаражи и хотели, поради притисоци и препораки од страна на УНЕСКО преку мисиите за реактивен мониторинг. Ваквата промена не исклучува само технички‑плански, туку и јавнио‑политички моменти, бидејќи јавноста го губи право на усмено и писмено учество, а локалните участници се прескокнуваат во односите околу урбанистичките планови.
Со ваквата промена се овозможува државата – во пракса, Министерството за транспорт да одлучува каде ќе се изградат големи маркети, практично без оглед на урбанистичките планови за соодветните делови од општината или на заштитните зони околу заштитен предел. Ова во иднина ќе биде централизирање на надлежностите, одземање на правата на локалната самоуправа и, по разширено толкување, и отстранување на јавниот глас во одлуките за обликот на просторот во кој граѓаните живеат.
Од Министерството за транспорт, пак, се повторува дека не им е цел да ги „отфрлат“ општините од процесот, туку да реагираат на хроничниот стопирање на деталните планови. Според нив, во многу општини деталните планови за одредени квартали се во фаза на чекање години, а некаде и децении, што го забавува и инвеститорскиот, и градежниот циклус.
Според актуелниот правниот текст, урбанистичките планови за објекти од државно значење не се донесуваат од локалните органи, туку се подложни на процеси кои ја минуваат локалната самостојност. Тоа значи дека, за објекти како голем маркет поголем од 8000 м², општината ефективно го губи правото да одлучува да ли ќе има одобрен проект, ако ваквата промена стапи во сила. Во пракса, со овие измени ќе се забрзаат процедурите, ќе се скратат роковите и ќе се отстранат многу локални плански ограничувања, при што единствени ќе останат прашањата поврзани со безбедност и технички стандарди.
