Во Македонија, растењето на едно дете се претвора во финансиска битка што трае 18 години, со годишни трошоци од 150 до 200 илјади денари – сума што ги притиска семејствата повеќе отколку кога било. 

Ова не е проценка „од воздух“, туку резултат од првата сеопфатна анализа на Центарот за еднаквост и правда, во соработка со Фондацијата Фридрих Еберт, базирана на анкета од 650 родители ширум земјата. Месечно, тоа значи 12 до 16 илјади денари само за основни потреби, додека просечната плата едвај надминува 45 илјади – товар што ги става младите во ќор-сокак и ја забрзува демографската криза.

За новите родители, авантурата почнува уште пред првиот плач. Во првата година, трошоците скокаат на околу 190 илјади денари, главно поради "влезните" инвестиции: количка, креветче, седиште за автомобил, транспортер. 

Неда Чаловска-Димовска од Центарот објаснува дека овие ставки се огромен удар, особено кога државната поддршка е минимална – еднократна помош од 5 илјади за прво дете или 20 илјади за второ, која многумина ни ја знаат. Општините често ја ограничуваат на сиромашни семејства, оставајќи ги средните класи да се борат сами. Храната, пелените, облеката и првите посети на педијатар брзо го исцрпуваат буџетот, а инфлацијата од 5,4 отсто за храна и пијалоци само го влошува.

Со растот на детето, трошоците не се намалуваат – напротив, се трансформираат. Од 3 до 6 години, тие малку опаѓаат, но предучилишната возраст носи нов предизвик: недостиг на места во градинки. Над 75 илјади деца чекаат, принудувајќи ги мајките да останат дома или да плаќаат приватни чувачи по 15 илјади денари месечно. Родителите од фокус-групите споделуваат приказни за губење работни места, што ја зголемува сиромаштијата – секое трето дете живее во неа, според УНИЦЕФ. 

Потоа доаѓа училиштето, кое формално е бесплатно, но реално е минско поле за паричникот: книги (често фотокопирани поради недостиг), тетратки по 200 денари (наспроти 80 лани), униформи, хигиенски средства, лаптопи за онлајн настава. Една мајка од гимназија вели: "Пенкалата ги купуваме постојано, а униформата е задолжителна, но скапа". 

Кулминацијата доаѓа во тинејџерските години, каде трошоците повторно експлодираат. Спортски тренинзи, јазични курсеви, приватни часови пред тестови, организирани родендени по 30 илјади денари – сето тоа е социјален притисок што не може да се игнорира. 

"Порано децата се играа на улица, сега сакаат кампови и натпревари", вели социологот Лилјана Полевска. 

Една мајка на кошаркар споделува: "За странски натпревар – минимум 200 евра само за пат, па го откажав". Децата што не можат да учествуваат се чувствуваат изолирани, што влијае на психиката. 

Марина од Аеродром додава: "Тинејџерите сами бираат облека, секое излегување во град чини, плус непланирани училишни екскурзии".

Најтешко е за ранливите: самохрани родители, деца со попреченост или хронични болести. 

Ирена Николовска Ристановска, мајка на 14-годишен со аутизам и ретка болест, и 9-годишна со бубрежни проблеми, троши 10-12 илјади месечно на суплементи, плус безглутенска храна (леб по 145 денари). Државниот додаток од 7.800 денари не стигнува, па работи две смените, позајмува од пријатели за доцнења во исплатите, и пропушта одмори – нејзината ќерка лето оди само трипати до Претор. Превоз до специјалисти во Скопје, терапии (логопед, дефектолог, физиотерапевт) надминуваат минимална плата. 

Коалицијата "Менуваме" потврдува: трошоците за вакви семејства се 60 отсто повисоки, минимум 100 илјади денари месечно за четиричлено домаќинство.

 Оваа реалност ја зголемува стапката на сиромаштија со секое ново дете и ја поттикнува емиграцијата. Центарот бара ревизија на политиките: универзален детски додаток, "минимална кошничка за грижа на дете" што вклучува храна, хигиена, облека, здравје, образование и домување. Препораки се бесплатни училишни оброци (како за студенти), субвенции за спорт и дигитални уреди, програми за згрижување до 10 години во училишта, регистрирани чувачи за економско јакнење на жените. Министерството за социјална политика анализира модели, но без рокови.

Државата мора да дејствува: да ги информира родителите за постоечки права, да прошири градинки, да субвенционира кампови. Без тоа, младите ќе продолжат да одлагат деца или да заминуваат.