Регионот на Западен Балкан може да се пофали со потенцијален соларен и ветерен капацитет од 23 гигавати (GW) - проекти најавени или во фазата на предизградба и изградба - речиси три четвртини повеќе од пред една година и споредливи со потенцијалниот капацитет во Германија. Оваа потенцијална изградба би генерирала четири пати повеќе електрична енергија од потенцијалните електрани на гас во текот на нивниот животен век, а имплементацијата на овие проекти може да ги направи технолошките гасни централи непотребни во регионот, се вели во извештајот на Глобал енерџи монитор. – (ГЕМ).

Србија со најголем потенцијален капацитет 

Србија има најголем потенцијален капацитет на соларни и ветерни електрани, но според степенот на градба заостанува зад другите земји во регионот.

Транзицијата на чиста енергија може да спречи емисии од 103 милиони тони јаглерод диоксид (CO2) во текот на животот, што е еднакво на 87 отсто од емисиите на CO2 во регионот во 2022 година, и да заштеди повеќе од девет милијарди евра во трошоците за енергија, нагласува GEM.

Според глобалните бази на податоци за соларни постројки и ветерни електрани (Global Wind Tracker и Solar Power Tracker), Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија заедно имаат комбинирани 23 GW во потенцијални соларни и ветерни проекти, што е 70 проценти повеќе од пред една година и се споредливи со потенцијалните капацитети во Германија.

Тие проекти, кои се најавени или се во фаза на планирање и изградба, во текот на нивниот животен век би произведувале четири пати повеќе електрична енергија од потенцијалните централи на гас.

„Поради нив, гасната енергија може да стане ирелевантна во регионот“, велат од ГЕМ.

Србија има оперативни ветерни проекти со вкупен капацитет од 404 мегавати (MW), што е речиси половина од вкупниот оперативен капацитет на регионот.

И покрај големиот оперативен капацитет на ветер, Србија има само 40 MW оперативен соларен капацитет, се посочува во извештајот.

Кога станува збор за потенцијални проекти за соларна енергија и ветер, Србија има 47 отсто од капацитетот во регионот.

Во извештајот се забележува и дека во нацртот се наведува дека целта е уделот на обновливите извори на енергија да биде 27 отсто, што не е во согласност со целта од 40,7 отсто усвоена од Енергетската заедница.

Меѓутоа, кога ќе се спореди уделот на проектите во изградба во однос на вкупните потенцијални капацитети, Србија е претпоследна во регионот со само три проценти (0,4 GW) од најавените проекти во моментот во изградба.

Тој удел е помал од просечната градежна стапка во Европа (пет проценти) и просечната глобална стапка без Кина (седум проценти). Спротивно на тоа, стапката на градба во остатокот од регионот (без Србија и Црна Гора) е 11 проценти.

„Иако Србија во моментов може да се пофали со најголем дел од оперативните (444 MW, или 29 отсто) и потенцијалните (10,9 GW, или 47 отсто) комерцијални соларни и ветерни проекти во регионот, таа ризикува да заостане бидејќи Албанија, Босна и Херцеговина и во последните неколку години, Северна Македонија е пред кривата во развојот на нови капацитети“, објави ГЕМ.

Во извештајот стои дека постојните капацитети на соларни и ветерни електрани во регионот сочинуваат само седум проценти од регионалното учество на електрична енергија (1,5 GW). Во исто време, само шест проценти (1,3 GW) од потенцијалниот капацитет е во изградба и многу веројатно ќе биде пуштен во употреба.

Законски рамки за изградба на флексибилна мрежа

„За да го отклучат овој потенцијал, владите треба да работат на планирање, да ги оттргнат бариерите и да развијат законски рамки и комплементарна инфраструктура за да изградат чиста и флексибилна мрежа“. Зонирањето на обновливите извори на енергија треба да се врши со ригорозни мерки за заштита на животната средина, со цел да се намали штетното влијание врз природата. И локалните заедници треба активно да се вклучат во проектите и да имаат корист од нив“, велат од ГЕМ.

Извештајот, исто така, посочува дека ЕУ и САД треба да промовираат сончева енергија и ветер, наместо гас, како мерка за енергетска безбедност за да му помогнат на Западен Балкан да го достигне својот целосен потенцијал во областа на чиста енергија.

Коавторот на извештајот Жанаим Козибаи оцени дека Западен Балкан е во единствена позиција бидејќи регионот не е премногу врзан за гасната инфраструктура и дека обновливите извори на енергија се поодржлив потег што има економска смисла.

„Сепак, потребна е поголема политичка волја во земјата, а ЕУ и САД треба да се залагаат за чиста енергија во регионот, а не да поддржуваат скап, загадувачки гас“, рече Козибаи.

Проектниот менаџер на Европската федерација на енергетски заедници (REScoop.eu) Крис Вретос истакна дека забрзаната транзиција кон обновливи извори на енергија мора да се спроведе

Пипа Галоп, службеник за енергетска политика во Југоисточна Европа во организацијата Bankwatch, оцени дека сегашниот предизвик е да се забрзаат подобрувањата во просторното планирање, проценката на влијанието врз животната средина и учеството на јавноста, да се спречи оштетување на биолошката разновидност и да се изгради јавна поддршка.

Западен Балкан- отпорност на климатските промени 

Според Светска Банка пак, економиите на Западен Балкан треба да ја зајакнат отпорноста на климатските промени

„Шесте економии на Западен Балкан заеднички да инвестираат најмалку 37 милијарди долари во следната деценија за ефикасно да ги заштитат луѓето и имотот од штетните и растечки ефекти на климатските промени, се вели во Регионалниот извештај за Западен Балкан за климатски промени и развој на Групацијата Светска банка (CCDR) објавен денеска.

Придобивките од ефикасната климатска акција би биле огромни за Западен Балкан, кој ги вклучува Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија.

Овие инвестиции би помогнале да се избегне загубата на човечки животи, имот и продуктивност и би помогнале во забрзувањето на економскиот раст.

И во Македонија важни инвестициите во зелената енергија

Имајќи ги предвид стратешките цели за зелена транзиција и декарбонизација на државата во наредните години, Министерката за енергетика, рударство и минерални суровини, Сања Божиновска, ја подвлече важноста од постојано зголемување на уделот на таканаречената зелена енергија во севкупното производство и потрошувачка на енергија кај нас, истакнувајќи дека инвестициите во оваа сфера се навистина важни, но дека не помалку важен е и фактот дека натамошниот развој мора да се одвива паралелно со модернизацијата на електроенергетската мрежа и зголемувањето на капацитетите за складирање на енергијата добиена од обновливите извори.

Во овој контекст, министерката истакна дека во делот на капацитетите за складирање изминатите години не е напреван некаков позначаен исчекор и упати повик до претставниците на МАРЕС (Македонската асоцијација за обновливи извори на енергија, организација во која членуваат, како домашни, така и странски субјекти) да се размислува и активно делува во таа насока во идниот период, а со цел да се обезбеди максимална полза од искористувањето на енергијата од обновливи извори.

Според плановите за енергетска транзиција на државата, водењето грижа за праведната транзиција нема да предизвика шокови за економијата и населението, туку напротив, ќе обезбеди одржливи и долгорочни решенија од кои полза ќе имаат сите чинители во сферата на енергетиката во нашата држава.