Да замислиме дека познавате стоматолог. Тој заработува добри пари и станал партнер во ординација пред да наполни четириесет години. И вие велите: „Мојот пријател е многу успешен стоматолог“.

Сега замислете дека имате пријател кој е социјален работник, хуманитарен активист или ноќен работник во дом за стари лица. Кога го нарекувате „успешен“?

„Необично е што нашиот јазик генерално го резервира зборот „успех“ за моќ, богатство и влијание“. И ако јазикот ја одразува нашата психа, што кажува тој за нас?“, напишал холандскиот историчар Рутгер Брегман, кој е особено заинтересиран за концептите на „утопија“, „реализам“ и „морал“, анализира bonitet.com.

Животен капитал

Тука Брегман го поставува прашањето за животниот капитал или животните вредности: за каква вредност всушност станува збор?

 „Човечкиот живот е бесценет, но ние постојано го мериме. Велиме: „Тој живееше добар живот“, „беше сакан од сопствениот народ“, „таа беше еден од најуспешните лидери во историјата на компанијата“. Па, кои се вредностите на животот?“, прашува Брегман и одговара:

„Секако, парите. Парите функционираат како табла со резултати од видео игри - бројките одат нагоре, нагоре, нагоре сè додека вашето име не се појави на табелата со резултати. Еден мој пријател работи со тимови од Формула 1 и често присуствува на забави на милијардери. Тој вели дека никогаш не видел понесреќна и раздразлива група луѓе. Тоа е соба полна со фалбаџии кои горчливо ги споредуваат своите богатства.“

Што е успешен живот?

Вредноста на животот може да биде и популарност, семејна љубов, креативен придонес или некаков вид пресметка на хедонистички единици со текот на времето: (R × U) ÷ (K + S) (каде R = среќни моменти, U = фреквенција на смеа, K = доцни часови во канцеларија, S = состаноци што можат да бидат е-пошта)

Во своите дела и предавања, Рутгер Брегман предлага секој да почне да го гледа успехот првенствено преку една вредност или валута: социјална благосостојба. Успешен живот е оној во кој човекот ги ублажува страдањата, решава глобален проблем и зазема став за прашања што бараат промена.

„Треба да редефинираме што значи да се биде успешен. Писателот Алан Реин одамна рече: „Многу луѓе се искачуваат по скалите на успехот само за да откријат на врвот дека скалите цело време биле на погрешен ѕид.“

 Денес, за жал, често имаме многу плитка дефиниција за успех: голема плата, моќна титула. Но, потоа е тука и тоа тивко чувство: Дали навистина придонесуваме за нешто?

Во текстовите, цитирам многу емпириски докази што сугерираат дека одговорот често е - не. Околу 25 проценти од вработените во современиот свет, според истражувањата во повеќе од 40 земји, веруваат дека нивната работа е општествено бесмислена. Една четвртина!“ вели историчарот Брегман.

Капитал во преживувањето

Книгите и текстовите на Брегман предизвикуваат и провоцираат, а во интервјуата понекогаш изгледа нетрпелив и, како што вели, со причина. Не е потребно многу размислување за да се сфати дека она што го кажува важи за вас и за сите околу вас. Не се работи тука дека „има некои“ апстрактни други луѓе.

 „И кога некој ве предизвикува на тој начин, кога ви кажува дека се качувате по погрешна скала, природниот човечки инстинкт е да се одбраните“, забележува историчарот.

А што е со луѓето кои само се борат да преживеат? Што е со луѓето кои се ограничени од животните обврски, должности и одговорности? Кој е нивниот животен капитал?

Брегман верува дека моралната амбиција не е привилегија на малкумина: „Исто така, мора да препознаеме дека моралната амбиција е идеал за сите. Низ историјата имаме прекрасни примери на луѓе со многу малку привилегии кои направиле огромна разлика. Роза Паркс била шивачка. Лех Валенса бил електричар. Нелсон Мандела работел како чувар во рудник како млад човек. Моралната амбиција е за сите.“