Државата најавува заострување на регулативата за финансиските друштва за што нудат брзи кредити. Изминатата година се зајакнала контролата - одземени се две лиценци, издадени се четири прекршочни налози со глоби и 37 опомени. Теренските инспекции констатирале дека овие друштва наплаќаат повеќе од законски дозволеното, ставајќи граѓаните во должничко ропство.
Граѓаните во 2025 година се задолжиле со над 160 милиони евра преку вакви кредити, од кои 30.000 заеми вредни 20 милиони евра се класифицирани како ризични. Институционалните контроли се фокусирани на заштита на потрошувачите, а не на затворање на друштвата, но се подготвува дополнителен прекршочен налог за едно друштво поради пропусти во пресметките на трошоците.
Надминување на законската каматна стапка
Најчест прекршок е наплата на суми повисоки од дозволеното по Закон за потрошувачко кредитување. Инспекциите откриле случаи каде граѓаните враќале повеќе од договорениот износ, што доведува до акумулација на долгови. Ова директно ги крши одредбите за максимална ефективна лихварска цена, каде трошоците не смеат да ја надминат законската граница од околу 100% годишно за мали кредити.
Пресметките на трошоците се спротивни на закон, со примери каде заемот од 20.000 денари не смее да резултира во враќање над 30.000 денари. Оваа пракса е системска, зафаќајќи повеќе друштва и предизвикувајќи илјадници жалби од граѓани.
Друго сериозно кршење е нелегална употреба на податоци, каде кредити се земаат во име на трети лица без нивна согласност. Ова е потврдено во теренски контроли и води до компјутерски измами, фалсификување исправи и злоупотреба на лични податоци. Во 2025 година, Основното јавно обвинителство Скопје покрена постапка против 43 осомничени, вклучително вработен од ФЗОМ, за вакви измами со брзи кредити.
Пријавите за вакви случаи се зголемени: во 2022 имало само една, додека во 2021 седум. Ова укажува на растечка проблематика, поврзана со слабостите во базите на податоци и недоволната верификација од страна на друштвата.
Многу друштва не ги информираат клиентите за вистинските трошоци, сокривајќи ги административните такси и осигурувањата во договорните клаузули. Ова доведува до „скриени“ долгови, каде ефективната цена е дупло повисока од рекламираното. Инспекторатот издаде 37 опомени токму за вакви пропусти.
Покрај тоа, друштвата често не ги евидентираат ризиците од невраќање, што резултира со 20 милиони евра во ризични заеми.
Министерството за финансии најави и вклучување на финансиското разузнавање за проверка на трансакциите, особено исплатите до 1.000 евра во кеш. Иако нема потврдени индиции во моментот, законската рамка дозволува вакви исплати без строга трага, што отвора простор за сомнежи. Се размислува за измени што ќе го забранат кешот и ќе воведат електронски трансфери.
Ова е особено ризично кај 26-те активни финансиски друштва, кои се под редовни контроли од Министерството за финансии. Потенцијалните прекршоци во AML (анти-перење пари) би можеле да доведат до дополнителни санкции.
Во поширок контекст, секторот со брзи кредити (26 друштва) придонесува за нееднаквост, каде сиромашните плаќаат највисоки камати. Реформите, вклучително измени на законот, се насочени кон лимитирање на кешот и зајакнување на супервизијата. Ова е во согласност со ЕУ директиви за потрошувачко кредитување, што е клучно за македонската интеграција.
Министерството планира подзаконски акти - задолжителна електронска верификација на идентитетот, лимит на кеш исплати под 200 евра и автоматизирани пресметки на трошоци од НБРМ. Ова би го намалило должничкото ропство и злоупотребите.
Во текот на 2025 година од граѓани се пристигнати две пријави што се однесуваат на вознемирување при наплата на кредити, за што граѓаните се упатени до надлежното Министерство за внатрешни работи.
