Како да препознаете хемикалии што треба да се избегнуваат во храната, кујнскиот прибор и козметиката -Токму на оваа тема се спроведени бројни истражувања.

Истражувачите откриле остатоци од бројни хемикалии во мајчиното млеко, урината и водните системи. Многу од нив се ендокрини нарушувачи, кои можат да се мешаат во природните хормони во телото. Тие можат да имитираат, блокираат или на друг начин да ја нарушат нормалната функција на хормоните. Ние (честопати несвесно) ги внесуваме, вдишуваме или на друг начин ги апсорбираме, и додека токсичноста зависи од дозата, реалноста е дека многумина од нас се изложени на нив секој ден.

Па што можеме да направиме во врска со тоа?

Постојат бројни апликации кои ќе ни дадат информации за состојките во производите, но има и некои клучни за кои вреди да се знае. Бидејќи науката постојано се развива, справувањето со овие проблеми може да биде тешко - дури и за експертите. Затоа многумина препорачуваат дека клучот е да го промените целиот ваш животен стил и навики, наместо да се фокусирате на поединечни супстанции.

Списокот на којшто укажуваат истражувачите е далеку од исцрпен, но истакнува 15 состојки за кои науката покажа дека можат да претставуваат ризик за нашето здравје.

Козметика

Штетни хемикалии се наоѓаат во повеќето козметички производи. Групата хемикалии – Фталати, се наоѓа во парфеми, пластика (вклучувајќи детски играчки) и други козметички производи и производи за лична нега - како што се лакови за коса и лакови за нокти. Некои фталати прават ендокрини нарушувања кои се поврзани со предвремено породување, проблеми со плодноста, ран пубертет и некои видови рак. Тие можат да ги намалат нивоата на тестостерон и да ги зголемат естрогенските реакции, што пак влијае на здравјето и плодноста на спермата и јајце клетките, и го зголемува ризикот од спонтан абортус и вродени дефекти.

Додека некои фталти се сметаат за побезбедни од другите во мали дози, многумина сè уште се поврзани со негативни здравствени проблеми и/или моментално се недоволно истражени.

За да се намали изложеноста на овие штетни материи, потребно е да се  избегнуваат нејасни етикети за „мирис“ и состојки што завршуваат на „фталат“, како што се дибутил фталат или диетил фталат.

Парабени

Се користат како конзерванси во шминка, производи за нега на кожа, производи за нега на коса и некои преработени прехранбени производи. Парабените го продолжуваат рокот на траење и го спречуваат растот на микробите.

Парабените со долг ланец, како што се пропилпарабен, бутилпарабен и изобутилпарабен, се ендокрини нарушувачи кои го имитираат естрогенот и можат да придонесат за хормонски дисбаланси, намалена плодност, астма, алергии, дебелина и можни видови на рак чувствителни на хормони подоцна во животот.

Додека некои тврдат дека малите количини се безбедни, многу брендови сега нудат опции без парабени.

Мириси

Можеби мирисаат убаво, но многу од хемикалиите одговорни за мирисот на производот се фталати или испарливи органски соединенија, кои ослободуваат штетни хемикалии во воздухот. Тие често не се целосно откриени на етикетите, но во секој случај можат да предизвикаат алергии и да ги нарушат хормоните.

На пример, бутилфенил метилпропионал беше широко користен во козметиката сè додека не беше забранет во ЕУ во 2022 година. Затоа се препорачува да се користат производи за нега на кожа и коса без мирис и секогаш да се чита етикетата.

Формалдехи или средства кои ги ослободуваат

Овие состојки се користат во производите за нокти и коса како конзерванси. Формалдехидот е познат канцероген и може да предизвика иритација на респираторниот тракт и алергии на кожата, додека конзервансите што ослободуваат формалдехид се поврзани со несакани реакции на кожата.

Покрај самиот формалдехид, внимавајте на состојки како DMDM ​​хидантоин, диазолидинил уреа, кватерниум-15 и натриум хидроксиметилглицинат, кои исто така може да се најдат во производи за самопотемнување, производи за шминка како руменило, маскара, коректор и пудра во прав, шампон и регенератор и формули за нега на кожата.

Оксибензон

Оксибензонот, хемиски филтер во некои креми за сончање, е ендокрина препрека и е штетен за коралните гребени. Постои загриженост (и тековни истражувања) за неговото влијание врз нашето здравје. Потенцијално може да влијае на тироидната жлезда и репродуктивните хормони, како и на функцијата на бубрезите и имунолошкиот систем.

Минералните креми за сончање што користат цинк оксид или титаниум диоксид се добра алтернатива бидејќи седат на кожата и наместо тоа ја рефлектираат УВ светлината (без да ја апсорбираат).

Храна

Вештачки засладувачи - како што се сукралозата и сахаринот, можат да ја нарушат цревната микробиотика и да го нарушат метаболизмот на гликозата, што потенцијално доведува до метаболички нарушувања како што е дијабетесот.

Овие нискокалорични замени за шеќер често се наоѓаат во производи означени како „диетални“ или „без шеќер“. Студиите, исто така, го поврзаа нивниот внес со зголемен ризик од кардиоваскуларни заболувања и непотребна стимулација за апетитот.

Кога купувате производи, бидете внимателни со маркетиншките тврдења за ниска содржина на шеќер и дајте им приоритет на интегралните храни (малините се одлична ужина со висока содржина на влакна и ниска содржина на шеќер) пред преработената храна и диеталните пијалоци.

Пченкарен сируп со висока содржина на фруктоза- HFCS е засладувач што често се наоѓа во преработена храна, газирани пијалоци, бонбони, сосови, житарки за појадок, печива, па дури и одредени јогурти и ароматизирани млечни производи.

Предизвикува воспаление, го нарушува метаболизмот и придонесува за инсулинска резистенција, нестабилност на шеќерот во крвта, дебелина и дијабетес тип 2. Исто така, нуди мала хранлива вредност и негативно влијае на нивоата на енергија, хормоните и метаболичкото здравје.

Емулгатори- Широко користени за подобрување на текстурата и рокот на траење на спакуваната храна, емулгаторите (кај животните) покажаа дека предизвикуваат воспаление на цревата и нетолеранција на гликоза, а многу од нив покажаа дека ги влошуваат цревните заболувања како што е улцерозен колитис.

Тие се наоѓаат во производи како што се сладолед, мајонез, чоколадо, спакуван леб и овесно млеко (чести примери вклучуваат полисорбат 80, карбоксиметил целулоза или CMC и карагенан).

Иако во моментов се сметаат за безбедни во мали количини, вреди да се обрне внимание на емулгаторите како што се развиваат човечките истражувања.

Нитрити -Без разлика дали станува збор за сланина, салама или хот-дог, повеќето преработени меса се конзервираат со нитрити. Овие производи можат да формираат канцерогени нитрозамини во телото и научно се поврзани со зголемен ризик од колоректален карцином, чии стапки се зголемуваат глобално.

Светската здравствена организација советува ограничување на внесот и посебна грижа при загревање над 130°C, бидејќи може да се формираат нитрозамини - и се поврзани со рак на желудникот и цревата.

Вештачки прехранбени бои -се додаваат во храната и пијалаците за да се создадат специфични бои. Додека најзагрижувачките виновници - црвена 3 (E127) и црвена 40 (E129) - повеќе не се користат во некои земји, понсо 4R (E124), зајдисонце жолта (E110), кинолин жолта (E104), кармоазин (E122) и тартразин (E102) сè уште се користат. Тие сè уште се сметаат за безбедни генерално, но се поврзани со невроинфламација (што потенцијално може да доведе до болести како што се Алцхајмерова и Паркинсонова болест), хормонални нарушувања и проблеми во однесувањето како што се хиперактивност и тешкотии со вниманието, особено кај чувствителни лица и деца. Постои загриженост за нивното влијание врз развојот на мозокот и нервниот систем.

Ќе ги најдете во некои газирани пијалоци, бонбони, конзервирано овошје, желеа и готови оброци.

Транс масти - особено оние што се вештачки направени - го зголемуваат LDL (лошиот) холестерол и го намалуваат HDL (добриот) холестерол и се поврзани со хронично воспаление и срцеви заболувања. Тие исто така можат да го нарушат хормоналниот баланс, да ја нарушат чувствителноста на инсулин и да влијаат на сè, од расположението и метаболизмот до плодноста и менструалното здравје.

Се наоѓаат во преработена храна како замрзната пица, чипс, крофни, колачиња и маргарин, тие исто така придонесуваат за нездраво висцерално масно ткиво кое се насобира околу клучните органи како црниот дроб и цревата, што го зголемува воспалението и ризикот од голем број болести.

Ако на етикетата пишува „делумно хидрогенизирано масло“, сфатете го тоа како непосредно предупредување, додека интерестерифицираните масти и хидрогенизираното растително масло се други предупредувачки знаци. 

Кујна

ПФА-  Ако поседувате тефлонсо тенџере, тогаш сте наишле на ПФА (пер- и полифлуороалкилни супстанции), семејство на „ вечни хемикалии“ што се наоѓаат во некои нелепливи премази. Тие се користат и за да се направи козметиката, текстилот и облеката за надворешна употреба отпорна на вода или дамки.

ПФА се неверојатно бавни во разградувањето, што им овозможува да се акумулираат во телото и околината, што е загрижувачко бидејќи се канцерогени и можат да ги нарушат нашите хормони, да ја намалат имунолошката функција и да предизвикаат репродуктивни проблеми.

За да ги избегнете, заменете го вашиот сад со нелеплива површина со сад од јаглерод, керамика или нерѓосувачки челик.

Во производите за шминка и нега на кожа, внимавајте на состојките што содржат „флуор“ (перфлуорооктанскасулфонска киселина) некаде во името, особено ако се наоѓаат во производи за долготрајно носење или водоотпорни производи, бидејќи тие често се перфлуоро-октанскасулфонска киселина.

БПА- индустриска хемикалија што се користи за производство на цврста пластика. Бисфенол А (или БПА) е добро проучен ендокрин поврзан со болести со хормоните (како што се ендометриоза, синдром на полицистични јајници, рак на јајници, дојка, простата и тироидна жлезда и постпородилна депресија) и метаболички нарушувања. Исто така, влијае на когнитивната функција и го зголемува ризикот од дебелина.

Како и перфлуороктанска сулфонска киселина, се акумулира во телото со текот на времето, зголемувајќи го долгорочниот ризик од болести. Студија од 2020 година открива БПА во урината кај 92 проценти од возрасните во 11 европски земји.

Супстанцата сè уште се наоѓа во многу пластични садови, шишиња за пијалаци што може повторно да се полнат и во облоги за лименки. (ЕУ ја забрани да се користи во материјали што доаѓаат во контакт со храна, 2025 година.)

За да се избегне, преминете на стаклени садови, купувајте шишиња за вода без БПА и побарајте ја етикетата „без БПА“ на конзервите. Ако кодот за рециклирање на конзервата е 3. или 7. (побарајте го зелениот триаголник), веројатно е дека содржи облога од БПА.

Триклосан- Постојат голем број состојки во средствата за чистење што можат да влијаат на здравјето на луѓето. Триклосан, антимикробен лек кој е поврзан со оксидативен стрес, хормонски нарушувања и генотоксичност (способност за оштетување на нашите гени), би требало да се избегнува.

Испарливите органски соединенија (VOC), кои се наоѓаат во состојки како денатуриран алкохол (мет) и некои мириси, се поврзани со рак и респираторни проблеми.

Изберете средства за чистење без мирис кои избегнуваат триклосан, парабени и други хемикалии што предизвикуваат загриженост.