„Не можеме да одредиме датум за Судниот ден, но гледајќи на 5000 години цивилизација можеме да ги разбереме траекториите со кои се соочуваме денес - а самоуништувањето е најверојатната“, вели д-р Лук Кемп од Центарот за проучување на егзистенцијалниот ризик на Универзитетот во Кембриџ. „Песимистичен сум за иднината. Но, оптимист сум за луѓето“,вели авторот на книгата на „Голијатовата клетва“, која ги опфаќа подемот и падот на повеќе од 400 општества во текот на 5000 години.

Лекциите што ги извлекува се впечатливи: луѓето се фундаментално егалитарни, но тие се водени до колапс од богатите, опседнати со статусот на елитите - кои во минатото честопати ги подобрувале животите на обичните граѓани.

Меѓутоа, денешната глобална цивилизација е длабоко меѓусебно поврзана и нееднаква, што може да доведе до најлошиот општествен колапс досега, вели тој. Заканата доаѓа од лидерите кои се „одечка верзија на темната тријада“ - нарцизам, психопатија и макијавелизам - во свет на кој му се заланува климатска криза, нуклеарно оружје, вештачка интелигенција и роботи убијци.

„Не биди кретен“ е едно од неговите решенија за избегнување на глобалниот колапс, со преоѓање кон вистински демократски општества и крајот на нееднаквоста.

 Историјата и иднината на општествениот колапс

Неговиот прв чекор беше да го отфрли зборот цивилизација, термин за кој тврди дека всушност е пропаганда на владетелите. „Кога ќе ги погледнете Блискиот Исток, Кина, Мезоамерика или Андите, каде што се појавиле првите кралства и империи, не гледате цивилизирано однесување, туку гледате војна, патријархат и човечки  жртви“, вели тој. Ова било форма на еволутивна регресија од егалитарните и мобилните општества на ловци-собирачи кои делеле алати и култура и преживеале стотици илјади години. „Наместо тоа, почнавме да личиме на хиерархии на шимпанза и хареми на горила“.

Наместо тоа, Кемп го користи терминот „Голијати“ за да ги опише кралствата и империите, што значи општество изградено врз доминација, како Римското Царство: држава над граѓаните, богати над сиромашните, господар над робовите и мажи над жените. Тој вели дека, како библискиот воин убиен од браќката на Давид, Голијатите што се појавиле во бронзеното време биле насилни и честопати изненадувачки кревки.

Три горива за Голијатите

Голијатските држави не се појавуваат едноставно како доминантни клики кои ограбуваат вишок храна и ресурси, тврди тој, туку бараат три специфични вида „гориво“.

Прво, бил одреден еден вид на вишок храна: жито, кое може да се „види, украде и складира“, вели Кемп.

 Друго гориво било оружјето врз кое има монопол само една група. Бронзените мечеви и секири биле далеку подобри од камените и дрвените секири.

Третото гориво е нешто што Кемп го нарекува „затворена земја“ - места како океаните, реките, пустините и планините каде луѓето не можеле едноставно да избегаат од тираните. Раните Египќани, заробени помеѓу Црвеното Море и Нил, паднале како плен на фараоните, на пример.

„Историјата најдобро се раскажува како приказна за организиран криминал“, вели Кемп. „Тоа е една група која создава монопол врз ресурсите преку употреба на насилство против одредена територија и население“.

Меѓутоа, сите Голијати го имаат семето на сопствената пропаст, вели тој: „ Проклети се, а тоа е поради нееднаквоста“.

Кемп наивно верува дека луѓето не се алчни, туку дека неколку луѓе во „темната тријада“ трчаат по ресурси, оружје и статус.

Капитализам- глобалнен економски систем

„Како што елитите извлекуваат повеќе богатство од луѓето и земјата, тие ги прават општествата покревки, што доведува до внатрешен конфликт, корупција, масовно осиромашување, помалку здрави луѓе, прекумерна експанзија, деградација на животната средина и лоши одлуки од страна на мала олигархија. Издлабената обвивка на општеството на крајот пука од шокови како болести, војна или климатски промени.“

Историјата покажува дека растечката нееднаквост во богатството постојано му претходи на колапсот, вели Кемп, од Маите до кинеската династија Хан и Римското Царство. Тој исто така истакнува дека за граѓаните на претходните  распаднати Голијати, колапсот значел подобрување на животот бидејќи биле ослободени од доминација и оданочување и се вратиле на земјоделството. „По падот на Рим, луѓето всушност станале повисоки и поздрави“, вели тој.

Проблемот е што колапсот сега - за разлика од минатото кои биле локални - би бил глобален и катастрофален за сите.

„Денес немаме толку регионални империи колку еден единствен, меѓусебно поврзан глобален Голијат. Сите наши општества функционираат во рамките на еден единствен глобален економски систем - капитализмот“, вели Кемп.

Три причини

Кемп наведува три причини зошто колапсот на глобалниот Голијат би бил многу полош од претходните настани.

Првата е дека колапсите се придружени со зголемување на насилството, бидејќи елитите се обидуваат да ја вратат својата доминација. „Во минатото, тие битки се воделе со мечеви или мускети. Денес имаме нуклеарно оружје“, вели тој.

Второ, луѓето во минатото не биле толку зависни од империјата или државата за услуги и, за разлика од денес, лесно можеле да се вратат на земјоделството или ловот и собирањето. „Денес, повеќето од нас се специјализирани и зависни од глобалната инфраструктура. Ако тоа исчезне, и ние ќе пропаднеме“.

„На крај, но не и најмалку важно, за жал, сите закани со кои се соочуваме денес се многу полоши отколку во минатото“, вели тој, посочувајќи ги климатските промени, развојот на вештачката интелигенција, пандемиите, „роботите убијци“...

Мрачна тријада: Трамп-Путин-Си Џинпинг

Кемп вели дека неговиот аргумент дека Голијатите бараат владетели кои се силни во тријадата на мрачни особини се потврдува денес. „Тројцата најмоќни луѓе во светот се водечка верзија на темната тријада: Трамп е школски пример за нарцис, Путин е ладен психопат, а Си Џинпинг дојде на власт како мајстор на макијавелистичка манипулација.“

 „Нашите корпорации и, сè повеќе, нашите алгоритми, исто така личат на овие луѓе. Тие во основа го засилуваат најлошото во нас.“

 Кемп укажува на овие „агенти на пропаста“ како извор на моменталната траекторија кон општествен колапс. „Тоа се големи, психопатски корпорации и групи кои произведуваат глобален катастрофален ризик“, вели тој.

 „Нуклеарното оружје, климатските промени, вештачката интелигенција произведуваат многу мал број тајни, многу богати, моќни групи, како што се воено-индустрискиот комплекс, големите технолошки компании и индустријата за фосилни горива.“

 „Клучната работа е дека овде не се работи за тоа дека целото човештво ги создава овие закани. Не станува збор за човечката природа. Станува збор за мали групи кои го извлекуваат најлошото од нас, трчајќи по профит и моќ и прикривајќи ги сите ризици.“

Самоуништување или трансформација

Глобалниот Голијат е завршена игра за човештвото, вели Кемп, кој гледа два исхода: самоуништување или фундаментална трансформација на општеството.

Тој верува дека првиот исход е најверојатен, но вели дека постои и можност за избегнување на глобален колапс. „Прво на сите, потребно е да се создадат вистински демократски општества за да се израмнат сите форми на моќ што водат до Голијат“, вели тој.

 „Ние сме природно социјален, алтруистички, демократски вид и сите имаме интуиција против доминацијата. За тоа сме создадени“, верува тој.

Избегнувањето на колапсот, исто така, бара оданочување на богатството, вели тој, во спротивно богатите наоѓаат начини да го манипулираат демократскиот систем.

Во разговор за Гардијан, Кемп вели дека владетелите кои ја оправдуваат својата доминација, од самопрогласените богови-фараони на Египет и свештениците кои тврдат дека го контролираат времето, до автократите кои тврдат дека ги бранат луѓето од странски закани и технолошките титани кои ни ги продаваат своите техно-утопии, одамна ни го испрале мозокот. „Секогаш било полесно да се замисли крајот на светот отколку крајот на Голијат. Тоа е затоа што тоа се приказни кои се всадени во нас 5.000 години“, вели тој.

Кемп го отфрла предлогот дека претставува левичарски поглед на историјата. „Нема ништо инхерентно преостанато во демократијата, ниту пак левицата има монопол врз борбата против корупцијата, повикувањето на владата на одговорност и обезбедување компаниите да платат за социјалната и еколошката штета што ја предизвикуваат. Тоа само ја прави нашата економија пофер, попоштена.“

Не бидете кретен

Исто така, има порака за поединците: „Не се само структурите тие што предизвикуваат колапс, туку луѓето. Ако сакате да го спасите светот, првиот чекор е да престанете да го уништувате. Со други зборови: не бидете кретен. Не работете за големи технолошки фирми, производители на оружје или индустријата за фосилни горива. Не прифаќајте односи засновани на доминација и споделувајте ја моќта секогаш кога можете