„Тојота“ претрпе многу критики во последниве години поради нејзината одлука да не го следи доминантниот тренд на масовно преминување кон производство на чисто електрични (EV) автомобили и да продолжи со инвестирање во хибриди, возила со горивни ќелии, па дури и развој на мотор со внатрешно согорување кој би работел на водород наместо на бензин. Поради ваквата политика „Тојота“ значително заостанува зад другите марки во производството на возила со исклучиво електронски погон. И покрај ова, јапонската корпорација постигна светски рекорд за продажба на возила минатата година (11,2 милиони), при што особено хибридите донесоа големи профити, а движењата на пазарот сега покажуваат дека купувачите значително помалку се одлучуваат за електрични возила отколку што се очекуваше.

Возилата со чисто електричен погон се во мода и сите големи светски производители во изминатите неколку години излегоа во јавноста со нови развојни планови и ветување дека во следните неколку години целосно ќе ги отстранат возилата со мотори со внатрешно согорување од производство и ќе преминат на производство на ЕВ.

Продажбата на електрични возила, сепак по неколку години брз раст, сега губи замав, а во исто време расте интересот на купувачите за хибридни автомобили.

Ова, го тврдат познавачите на автомобили и автомобилската индустрија, кои сугерираат дека визијата на „Тојота“, која се спротивстави на трендот на електрификација во последните години и продаде дури 3,4 милиони хибриди минатата година, била точна.

Имено, најголемиот јапонски и светски производител на возила „Тојота“ во последните години е изложен на критики од еколошки активисти и сопствени акционери поради развојната политика промовирана од неговиот поранешен извршен директор и сегашен претседател Акио Тојода, во која не беше ставен акцентот за изградба на чисто електрични автомобили.

Добра илустрација за тоа колку Toyota го занемари развојот на електричните автомобили е фактот што моментално има само два електрични модели, кои сочинуваат само 0,2 отсто од возилата што ги продаде во 2022 година.

Визијата на Тојода

Имено, во визијата на шеесет и осумгодишниот Тојода, кој во текот на дваесетгодишното раководење со бизнисот за првпат ја донесе „Тојота“ на светскиот трон по бројот на произведени и продадени возила. Автомобилите со исклучиво електричен погон беа само еден од можните насоки на развој ( практично, Toyota не се откажа од водородот и моторите со внатрешно согорување).

Него не го загрижувале само техничките проблеми поврзани со нив, како што се малиот радиус на движење, долгото време на полнење и немањето мрежа на електрични полначи.

Тој, исто така, бил (правилно) убеден дека, поради загадувањето на животната средина предизвикано од производството на електрични акумулатори и батерии, возилата со горивни ќелии (кои комбинираат електричен и водороден погон) и автомобилите со мотори што согоруваат водород се, генерално, значително подобри еколошки решенија за нашата планета од електрични автомобили.

За производство на батерии се потребни кобалт, литиум и никел, чии рудници се значителни загадувачи. Дополнителен голем проблем е фактот што еколошки лошиот јаглен сѐ уште во голема мера се користи во светот за производство на електрична енергија  која се користи за полнење на ЕВ и гас.

Тојода исто така веруваше дека, иако испуштаат одредена количина на штетни гасови, хибридите кои имаат класичен бензински мотор, но делумно користат и електричен погон, се повеќе во согласност со желбите на клиентите отколку чисто електрични возила, бидејќи имаат поголем радиус на движење и се полнат со електрична енергија многу побрзо. Тој беше на мислење дека технологијата за електрични возила сè уште не е доволно напредна за неговата компанија да влезе во нивното масовно производство.

Исто така, „Тојода“, како страствен возач и тркач, рече дека моторите со внатрешно согорување кои користат водород како гориво, што неговата компанија го развива во последниве години со големи надежи за иднината, обезбедуваат поголемо уживање во возењето бидејќи, за разлика од нечујниот електричен автомобил, го задржуваат  громогласниот звук што го придружува забрзувањето.

Поради сето ова, тој тврди дека би било паметно „Тојота“ наместо да се фокусира на ЕВ, со оглед дека има пари, паралелно да инвестира во неколку различни технологии и насоки на развој.

Неговата проценка беше дека чисто електричните возила во (блиска) иднина нема да заземаат повеќе од триесет проценти од пазарот, бидејќи доминантен збор ќе имаат хибридите, автомобилите со горивни ќелии и возилата со мотор со внатрешно согорување кои користат водород или течен амонијак како гориво.

Тојода под остри критики

Владите во западните земји, сепак, донесоа регулативи и програми за субвенционирање и казнување кои ги фаворизираат производството и продажбата на електрични автомобили, а Кина влезе во концентриран развој на електрични возила, па Тојода почна да трпи сè поостри критики.

Западот го прекорува дека го игнорирал проблемот со глобалното затоплување и климатските промени, инсистирајќи на продолжување на производството и развојот на хибриди, односно дека нема свест за еколошките прашања.

Уште повеќе, западните медиуми ја вброија „Тојота“ како еден од најголемите отпорници на напорите за ублажување на климатските промени, заедно со компаниите специјализирани за експлоатација на нафта, како што се „Ексон мобиле“ или „Шел“.

Се прогнозира пад на „Тојота“ од светскиот трон на најголем производител и продавач на возила и се предвидува повеќегодишен период на технолошко каскање зад кинеските, германските и американските фабрики. На тие мрачни оценки постепено им се придружија и јапонските инвеститори, економисти и новинари (едноставно, Toyota остана сама во битката за возила со хибрид и водород).

Поради овие силни притисоци, Тојода решил да ја напушти функцијата генерален директор, односно секојдневното управување со компанијата, а конкретното раководство да го препушти на помлад стручњак кој подобро ги разбира барањата на времето и кој ќе го направи потребното преструктуирање - зголемување на инвестициите во развојот на исклучиво електрични возила на сметка на другите категории ( како резултат на таквата политика  беше повлечена легендарната „Тојота“). Неговата компанија објави програма за електрификација на дури 30 свои модели.

Тоа практично значи дека „Тојота“, барем теоретски, попушти пред притисокот и се приклучи на долгата низа компании кои обложувајќи се за тоа која ќе биде доминантна технологија во иднина, најголем удел го ставаат на електричните возила.

Годинава хибридите по барани од електричните возила?

Во 2022 година, продажбата на ЕВ во светот скокна за цели 63 отсто, достигнувајќи вкупна вредност од близу 400 милијарди долари. Растот продолжи и во минатата година кога изнесуваше 50 проценти. Автомобилските компании од цел светот најавија кумулативни инвестиции во електрични автомобили во вредност од дури 616 милијарди долари за петгодишен период од 2023 до 2027 година.

Сега, сепак, многу аналитичари во САД, Велика Британија и од други места на Запад, соочени со податоци кои укажуваат на пад на наклонетоста на потрошувачите за електричните возила и враќање на хибридите, почнуваат да велат дека Тојода можеби бил во право.

Имено, на крајот на летото минатата година, експертите во САД забележаа дека продажбата на електрични возила видно забавува и дека тоа не се однесува само на новите, туку и на користените возила. Во исто време, продажбата на хибриди почна да расте, додека бензинските автомобили продолжија да се продаваат релативно добро.

Во февруари оваа година, се покажа дека хибридите се продаваат пет пати подобро од електричните возила во САД.

Тамошните дилери на автомобили сега велат дека годинава ќе бидат потребни во просек 75 дена за да продадат електричен автомобил, во споредба со 25 дена на почетокот на 2023 година.

Исто така, истражувањето спроведено во втората половина од минатата година покажа дека само 31 отсто од американските дилери иднината на својот бизнис ја гледаат во исклучиво електрични возила, а компаниите како „Форд“, „Џенерал моторс“ или корејскиот производител „КИА“ одлучиле да го зголемат производството на хибридите. Споменатите американски гиганти поради големите загуби на електричните возила решиле да ги одложат понатамошните инвестиции во електрификација на нивните модели за подоцна.

Дотолку повеќе што поради таквиот развој на ситуацијата, Агенцијата за заштита на животната средина на САД била принудена да ја промени својата политика, односно да се откаже од амбициозната цел да се постигне ситуација во која две третини (67 проценти) од возилата на американските патишта ќе бидат ЕВ до 2032 година. Тој удел бил практично преполовен, бидејќи бил ревидиран на „најмалку 35 проценти“. Поточно, тоа значи дека американските производители на автомобили ќе можат да го продолжат производството на бензински и хибридни автомобили во поголема мера без ризик да бидат казнети од владата.

Недостатоци на електричните возила

Како причина за забавувањето на продажбата на електрични возила во втората половина од минатата година и годинава во САД се наведува особено високата цена. Зголемената инфлација ги испразни џебовите на граѓаните на Запад, и тие се помалку можат да си дозволат електрични автомобили, кои во просек чинат меѓу 50.000 и 60.000 долари, што е околу 10.000 до 20.000 долари повеќе од стандардните хибриди. Во САД значително се зголеми и цената на кредитите за купување автомобил.

Во исто време, поради високите распределби за енергија и безбедност, владите се помалку сакаат да трошат големи суми пари за субвенционирање на купување на ЕВ.

Затоа, расте популарноста на сигурни и евтини хибриди, кои покрај финансиската достапност, во споредба со електричните автомобили, имаат и доблести како што се поголем радиус на движење, посигурно возење во зимски услови и значително пократко време на полнење на батериите.

Кога станува збор за проблемот со цената, исклучок се кинеските ЕВ, кои вообичаено се за околу една петтина поевтини од оние со западно потекло. Тие би можеле да ја задржат популарноста на електричните возила на високо ниво, но веројатно наскоро ќе бидат нападнати и ќе се најдат на удар на царини наменети за заштита на домашните производители во ЕУ и САД.

Исто така, иако нејзините автомобили се далеку поскапи од просекот, минатата година Тесла ги намали цените на своите модели меѓу 13 и 21 отсто со цел дополнително да го зголеми својот удел на светскиот пазар, со што барем привремено го реши проблемот со релативно високата цена на ЕВ во споредба со другите типови возила од истите категории.

Привремено кочење?

Оттука, потрошувачите, и покрај огромните инвестиции на производителите во електрификација и владините регулативи кои поттикнуваат, па дури и диктираат напуштање на бензините и хибридите, во услови на општ раст на цените и неизвесност, се чини дека ги претпочитаат токму автомобилите за кои нивните влади препорачуваат напуштање.

И додека многумина укажуваат дека поради стравот од глобалното затоплување, процесот на електрификација треба да се одвива побавно и поодмерено, некои аналитичари сметаат дека свртувањето кон хибриди и упорноста на потрошувачите да користат бензинци на Западот е само привремен феномен.

Според нив, продажбата на чисто електрични возила повторно ќе скокне кога ќе се усовршат батериите и ќе се прошири мрежата на уреди за нивно напојување, со што ќе се реши проблемот со нивниот помал радиус на движење, кој одбива многу купувачи.

Во блиска иднина, потрошувачите можеби нема ни да имаат премногу избор - се верува дека поради гигантските инвестиции на производителите во електрификацијата, во 2031 година на светскиот пазар ќе има дури 35 милиони електрични возила и само 15 милиони хибриди.